# CPU, RAM veya disk yükseltmesinden sonra sunucuda neler değişir?

https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/kaynak-yukseltme-cpu-ram-disk

Kaynak yükseltmesi panelde birkaç tıklamadır; asıl iş, yeni kaynağın işletim sistemine ve uygulamalara gerçekten yansıdığını doğrulamaktır. Bu rehber yükseltme yollarını, CPU, RAM ve disk için doğrulama komutlarını, disk otomatik büyümediğinde elle büyütmeyi ve uygulama ayarlarını anlatıyor.

## Yükseltme yolları

- **Paket yükseltme:** Müşteri panelinde hizmetinizin yükseltme seçeneğinden daha büyük bir pakete geçersiniz; ücret sipariş ekranında görünür. Paketleri [VDS](https://www.hostimor.com/turkiye-lokasyon-vds-sunucu-paketleri) ve [VPS](https://www.hostimor.com/turkiye-lokasyon-vps-sunucu-paketleri) sayfalarında karşılaştırabilirsiniz.
- **Esnek sunucularda ek birimler:** Esnek VPS ve Esnek VDS'de vCPU, RAM ve diski ek birimlerle ayrı ayrı artırabilirsiniz.
- **Ek IPv4:** IP hakkınız doluysa ek IPv4 hizmeti bazı paketlerde sipariş edilebilir; ayrıntılar [IP adresleri ve ek IPv4](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/ip-adresi-ek-ipv4-hostname-dns-ayarlari) rehberinde.

VPS paketlerinde vCPU paylaşımlıdır. VDS ile VPS arasında karar vermeye çalışıyorsanız [VDS ve VPS farkı](https://www.hostimor.com/vds-vps-farki-sanal-sunucu-secimi) sayfasına bakın.

## Yükseltmeye gerçekten ihtiyacınız var mı?

Yükseltmeden önce darboğazın gerçekten kaynak yetersizliği olduğundan emin olun. Hatalı yapılandırılmış bir uygulama, dolan bir disk ya da kontrolden çıkmış bir süreç, daha büyük bir pakette de aynı sorunu çıkarır. Aşağıdaki işaretler birkaç gün boyunca sürüyorsa yükseltme mantıklıdır:

| Belirti | Nasıl bakılır? | Yorum |
| --- | --- | --- |
| Yük ortalaması sürekli vCPU sayısının üstünde | `uptime`, `nproc` | CPU yetersiz olabilir; `wa` yüksekse darboğaz disktedir. |
| Swap sürekli kullanılıyor | `vmstat 1 5` (si/so), `free -h` | RAM yetersiz; önce belleği tüketen süreci bulun. |
| Bellek yetersizliğinden süreçler kapatılıyor (OOM) | `journalctl -k` | RAM yetersiz ya da bir servisin bellek sınırı yanlış. |
| Disk %85'in üstünde | `df -h` | Önce temizlik; büyüme sürüyorsa disk yükseltmesi. |

```
uptime && nproc                  # yük ortalaması ve vCPU sayısı
vmstat 1 5                       # si/so: swap trafiği, wa: disk bekleme, st: steal
free -h                          # available sütununa bakın
df -h                            # disk doluluğu
journalctl -k --since '-7 days' | grep -i 'out of memory'
```

Ölçümü derinleştirmek için [kaynak izleme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/linux-sunucu-kaynak-izleme-steal-time), bellek için [swap ve OOM](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/swap-alani-olusturma-oom-onleme), disk için [disk doldu](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/disk-doldu-yer-acma-rehberi) rehberlerine bakın.

## CPU ve RAM yükseltmesinden sonra

Yeni CPU ve RAM uygulanırken sunucu kısa bir süre yeniden başlatılabilir; yükseltmeyi düşük trafikli bir saate planlayın. Sunucu açıldığında işletim sisteminin yeni kaynakları gördüğünü doğrulayın:

```
nproc
lscpu | grep -E '^CPU\(s\)|Model name|Socket\(s\)|Core\(s\) per socket'
free -h
grep MemTotal /proc/meminfo
# Çevrim dışı CPU var mı?
cat /sys/devices/system/cpu/online
lscpu -e
```

`free -h` çıktısındaki toplam bellek, satın aldığınız değerden biraz düşük görünür; çekirdeğin ve donanımın ayırdığı bellek düşülür, bu normaldir. Yeni çekirdekler `nproc` çıktısında görünmüyor ya da `lscpu -e` bazılarını çevrim dışı gösteriyorsa planlı bir yeniden başlatma çoğu zaman yeterlidir.

Windows'ta Görev Yöneticisi'nin Performans sekmesi çekirdek sayısını ve belleği gösterir. Aynı bilgiyi PowerShell'den de alabilirsiniz:

```
Get-CimInstance Win32_ComputerSystem | Format-List NumberOfLogicalProcessors, TotalPhysicalMemory
Get-Volume -DriveLetter C
```

## Disk yükseltmesi: otomatik büyütme ve doğrulama

Disk yükseltmesinden (paket yükseltme ya da ek disk) önce **Anlık Görüntüler** aracındaki tüm snapshot'ları silin; snapshot varken disk büyütülemez ([snapshot rehberi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/snapshot-ile-geri-donus-noktasi)). Yükseltme uygulandığında, sunucu açık ve VMware Tools çalışıyorsa bölüm (partition) ve dosya sistemi otomatik büyütülür. Linux'ta growpart ile birlikte resize2fs, xfs_growfs ya da btrfs araçları kullanılır ve kökte LVM varsa o da genişletilir; Windows'ta C: sürücüsü genişletilir. Bazı durumlarda değişikliğin uygulanması için sunucu kısa süre kapatılıp açılabilir.

```
lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINT
df -hT /
# Otomatik büyütmenin sunucu içindeki kaydı
tail -n 30 /var/log/wisecp-task.log
```

`lsblk` diskin ve bölümün yeni boyutunu, `df` dosya sisteminin kullanılabilir alanını gösterir; ikisi uyuşuyorsa işlem tamamdır. Sanal disk küçültülemez, bu yüzden disk boyutunu ihtiyacınıza göre adım adım artırın.

## Disk otomatik büyümediyse: elle büyütme

Sunucu yükseltme sırasında kapalıysa ya da VMware Tools çalışmıyorsa otomatik büyütme gerçekleşmemiş olabilir. Önce Tools'u çalışır hâle getirin; kaydedilen değişiklik sunucu açılıp Tools çalıştığında uygulanır. Birkaç dakika sonra `lsblk` ile yeniden bakın; büyütme yine de yapılmadıysa aşağıdaki adımları uygulayın.

> ****Dikkat****
> 
> Bölüm tablosu üzerinde çalışmak veri kaybı riski taşır. Başlamadan önce güncel bir yedeğiniz olsun; disk büyütüldükten sonra, elle işleme girmeden önce yeni bir snapshot da alabilirsiniz.

### Standart bölüm (LVM yok)

Önce çekirdeğin yeni disk boyutunu görmesini sağlayın, sonra bölümü ve dosya sistemini büyütün. Örnekte disk `/dev/sda`, kök bölüm 2 numaralı bölümdür; kendi değerlerinizi `lsblk` çıktısından alın.

```
# 1) Diski yeniden tarayın ve yeni boyutu görün
echo 1 > /sys/class/block/sda/device/rescan
lsblk

# 2) growpart aracı: Ubuntu/Debian cloud-guest-utils, AlmaLinux cloud-utils-growpart
apt install cloud-guest-utils        # ya da: dnf install cloud-utils-growpart
growpart /dev/sda 2                  # disk ile bölüm numarası arasında boşluk var

# 3) Dosya sistemini büyütün (türünü df -hT / ile öğrenin)
resize2fs /dev/sda2                  # ext4
xfs_growfs /                         # XFS: aygıt değil bağlama noktası verilir
btrfs filesystem resize max /        # Btrfs
```

`growpart` "NOCHANGE: partition 2 is size ... it cannot be grown" diyorsa bölümün arkasında boş alan yoktur. Bu genellikle kök bölümden sonra bir swap ya da genişletilmiş (extended) bölüm bulunduğunda olur. Böyle bir düzende önce swap bölümünü devre dışı bırakıp kaldırmak, kök bölümü büyütmek ve swap'ı bir swap dosyası olarak yeniden oluşturmak gerekir; emin değilseniz destek ekibimize danışın.

### LVM kullanan kurulumlar

Kök dosya sistemi LVM üzerindeyse zincir bir adım uzar: bölüm, fiziksel birim (PV), mantıksal birim (LV) ve dosya sistemi. Adları `pvs`, `vgs` ve `lvs` ile öğrenin; Ubuntu'da genellikle `ubuntu-vg/ubuntu-lv`, AlmaLinux'ta `almalinux/root` görürsünüz.

```
pvs; vgs; lvs
growpart /dev/sda 3
pvresize /dev/sda3
lvextend -l +100%FREE /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv
resize2fs /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv          # XFS ise: xfs_growfs /

# Kısa yol: -r seçeneği dosya sistemini de aynı adımda büyütür
# lvextend -r -l +100%FREE /dev/almalinux/root
```

Ubuntu kurulumlarında birim grubunda kullanılmamış alan kalmış olabilir. `vgs` çıktısındaki VFree sütunu sıfırdan büyükse, yükseltmeye gerek kalmadan bu alanı `lvextend` ile hemen kullanabilirsiniz.

### Windows

Disk Yönetimi'nde (`diskmgmt.msc`) Eylem menüsünden Diskleri Yeniden Tara'yı seçin, ardından C: sürücüsüne sağ tıklayıp Birimi Genişlet'i kullanın. Aynı işi PowerShell'i yönetici olarak açıp şu komutlarla da yapabilirsiniz:

```
Update-HostStorageCache
Resize-Partition -DriveLetter C -Size (Get-PartitionSupportedSize -DriveLetter C).SizeMax
Get-Volume -DriveLetter C
```

Birimi Genişlet pasifse C: sürücüsünden hemen sonra bir kurtarma (Recovery) bölümü bulunuyor olabilir; yeni alan bu bölümün arkasında kaldığı için C: genişletilemez. Bu bölümü kaldırmanın sonuçlarını bilmiyorsanız destek ekibimize danışın.

## Uygulamaları yeni kaynaklara göre ayarlayın

İşletim sistemi yeni kaynağı görse de uygulamalar eski sınırlarla çalışmaya devam eder. Yükseltmeden sonra en çok şu ayarlar fark yaratır.

**PHP-FPM:** `pm.max_children`, aynı anda çalışabilecek PHP süreci sayısıdır. Önce bir sürecin ortalama bellek kullanımını ölçün, sonra PHP'ye ayırdığınız belleği bu değere bölün.

```
# Sürüm adını öğrenin (ör. php8.3-fpm.sock)
ls /run/php/
# Ortalama PHP-FPM süreç belleği (AlmaLinux'ta süreç adı php-fpm)
ps --no-headers -o rss -C php-fpm8.3 | awk '{ s += $1; n++ } END { if (n) printf "%.0f MB\n", s/n/1024 }'
```

Örneğin 8 GB RAM'li bir sunucuda işletim sistemi, veritabanı ve önbellek için 3 GB ayırıp süreç başına 60 MB ölçtüyseniz hesap şöyledir: (8192 − 3072) / 60 ≈ 85. Değeri biraz aşağı yuvarlayıp havuz dosyasına yazın:

```
; Ubuntu/Debian: /etc/php/8.3/fpm/pool.d/www.conf   AlmaLinux: /etc/php-fpm.d/www.conf
pm = dynamic
pm.max_children = 80
pm.start_servers = 14
pm.min_spare_servers = 8
pm.max_spare_servers = 20
```

**MariaDB ve MySQL:** `innodb_buffer_pool_size`, sık kullanılan verinin bellekte tutulduğu alandır. Yalnız veritabanı çalışan bir sunucuda RAM'in %50–70'i, web ve veritabanı aynı sunucudaysa %25–40'ı iyi bir başlangıçtır. Ayarı kendi dosyanıza yazın; dağıtımın dosyalarını değiştirmezseniz paket güncellemeleri ayarınızı ezmez.

```
# Ubuntu/Debian: /etc/mysql/mariadb.conf.d/99-tuning.cnf
# AlmaLinux:     /etc/my.cnf.d/99-tuning.cnf
[mysqld]
innodb_buffer_pool_size = 3G
```

```
systemctl reload php8.3-fpm         # AlmaLinux: systemctl reload php-fpm
systemctl restart mariadb
mariadb -e "SELECT @@innodb_buffer_pool_size/1024/1024/1024 AS gb;"
systemctl restart nginx             # worker_processes auto yeni çekirdek sayısını alır
```

**Diğerleri:** RAM arttıktan sonra swap boyutunu ve `vm.swappiness` değerini yeniden değerlendirin ([swap rehberi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/swap-alani-olusturma-oom-onleme)). Nginx'in `worker_processes auto` ayarı yeni çekirdek sayısını yeniden başlatmadan sonra alır. Java uygulamalarında `-Xmx`, Node.js'te `--max-old-space-size` gibi sabit bellek sınırlarını ve Windows'ta SQL Server'ın en yüksek bellek ayarını elle güncellemeniz gerekir.

> ****İpucu****
> 
> Ayarları değiştirdikten sonra birkaç gün boyunca `free -h`, `vmstat 1 5` ve uygulama yanıt sürelerini izleyin. Yeni kaynağı tümüyle tüketen bir ayar, yükseltme öncesindeki sorunu yalnız ertelemiş olur.

## Sık sorulan sorular

### Yükseltmeden sonra sunucu yeniden başlar mı?

CPU ve RAM uygulanırken kısa bir yeniden başlatma gerekebilir; disk büyütmede de bazı durumlarda sunucu kısa süre kapatılıp açılabilir. Yükseltmeyi düşük trafikli bir saatte yapın.

### Disk büyüdü ama df eski boyutu gösteriyor.

Önce `lsblk` ile diskin yeni boyutunu görün. Disk büyümüş ama bölüm büyümemişse snapshot'ların silindiğini ve VMware Tools'un çalıştığını kontrol edin, ardından yukarıdaki elle büyütme adımlarını uygulayın.

### Diski küçültebilir miyim?

Hayır, sanal disk küçültülemez. Daha küçük diskli bir pakete geçmeyi düşünüyorsanız seçenekleri değerlendirmek için destek ekibimize danışın.

## İlgili yazılar

- [Linux sunucuda CPU, RAM, disk ve ağ kullanımını izleme (steal time dahil)](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/linux-sunucu-kaynak-izleme-steal-time)
- [Swap alanı oluşturma ve bellek yetersizliği (OOM) hatalarını önleme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/swap-alani-olusturma-oom-onleme)
- [Disk doldu: yer kaplayan dosyaları bulma, günlükleri ve önbelleği temizleme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/disk-doldu-yer-acma-rehberi)
- [Anlık görüntü (snapshot) ile riskli değişikliklerden önce geri dönüş noktası alın](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/snapshot-ile-geri-donus-noktasi)
- [IP adresleri, ek IPv4, sunucu adı (hostname) ve DNS çözümleyici ayarları](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/ip-adresi-ek-ipv4-hostname-dns-ayarlari)
