# Anlık görüntü (snapshot) ile riskli değişikliklerden önce geri dönüş noktası alın

https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/snapshot-ile-geri-donus-noktasi

Anlık görüntü (snapshot), sürüm yükseltmesi ya da panel kurulumu gibi riskli bir işten önce dakikalar içinde dönebileceğiniz bir nokta bırakır. Bu rehber VMware snapshot'ının nasıl çalıştığını, güvenli bir iş akışını, geri yüklemenin neleri sildiğini ve snapshot'ın neden yedeğin yerini tutmadığını anlatıyor.

## VMware snapshot nasıl çalışır?

Snapshot aldığınız anda sunucunun sanal diski dondurulur ve salt okunur hâle gelir. Bundan sonraki her yazma, fark diski (delta disk) adı verilen ayrı bir dosyaya gider; okumalar önce bu fark diskine, aranan veri orada yoksa ana diske bakar. Geri yüklediğinizde fark diski atılır ve sunucu dondurulan duruma döner. Snapshot'ı sildiğinizde ise fark diskindeki değişiklikler ana diske işlenir; bu işleme birleştirme (consolidation) denir.

Bu tasarımın iki sonucu vardır. Birincisi, fark diski her yazmayla büyür; çok yazan bir sunucuda birkaç gün içinde gigabaytlarca yer tutabilir. İkincisi, her disk işlemi bir katman daha geçtiği için performans düşer ve fark diski büyüdükçe silme işlemi de uzar. Snapshot bu yüzden kısa süreli bir güvenlik ağıdır, kalıcı bir arşiv değildir.

Snapshot çökme tutarlıdır (crash-consistent): alınan disk, tam o anda elektriği kesilmiş bir sunucunun diski gibidir. ext4, XFS gibi dosya sistemleri ve InnoDB gibi günlüklü veritabanları böyle bir durumdan toparlanır; ancak o an bellekte bekleyen, henüz diske yazılmamış veriler snapshot'a girmez.

## Panelde Anlık Görüntüler aracı

Müşteri panelindeki **Anlık Görüntüler** aracında snapshot oluşturabilir, geri yükleyebilir ve silebilirsiniz. Aynı anda en fazla 2 snapshot tutulabilir; sınır doluysa yeni bir snapshot almak için önce eskilerden birini silin.

Panel her snapshot'a adını kendisi verir: alındığı tarih ve saat, örneğin `snap-20261121-143005`. Snapshot'ı neden aldığınızı (ör. PHP 8.4 yükseltmesi öncesi) bu tarih ve saatle birlikte kendi değişiklik notlarınıza yazın; iki hafta sonra hangi noktaya döneceğinizi tahmin etmek zorunda kalmazsınız.

## Ne zaman snapshot alınmalı?

Snapshot, geri alması zor ve sonucu hemen görülebilen değişikliklerden önce en çok işe yarar:

- İşletim sistemi sürüm yükseltmesi, örneğin `do-release-upgrade` ile Ubuntu 24.04'ten 26.04'e geçiş.
- cPanel, Plesk ya da DirectAdmin gibi bir kontrol panelinin kurulumu ([kontrol paneli rehberi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucuya-kontrol-paneli-kurmak-cpanel-plesk)).
- PHP, veritabanı ya da web sunucusunda ana sürüm değişikliği.
- Çekirdek güncellemesi, özellikle özel çekirdek modülleri kullanıyorsanız ([güncelleme rehberi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/otomatik-guvenlik-guncellemeleri-linux)).
- Güvenlik duvarı, SSH ya da ağ yapılandırmasında kapsamlı değişiklik.

Snapshot'ın uygun olmadığı durumlar da vardır: günlük yedek yerine kullanmak, haftalarca saklamak ve disk büyütmeden hemen önce almak. Disk büyütme ve sunucu taşıma öncesinde snapshot'ların silinmesi gerekir.

## Adım adım güvenli iş akışı

1. **Yer açın:** Anlık Görüntüler aracında kaç snapshot olduğuna bakın; iki snapshot varsa artık gerekmeyeni silin.
2. **Tutarlılığı hazırlayın:** Veritabanı çalışan sunucularda en temiz yol, snapshot sırasında veritabanını kısa süre durdurmaktır. Bu mümkün değilse trafiğin en düşük olduğu anı seçin ve hemen öncesinde bir veritabanı dökümü alın; böylece snapshot'ın içinde tutarlı bir döküm de bulunur.
3. **Snapshot alın:** Anlamlı bir adla oluşturun ve işlem tamamlanana kadar bekleyin.
4. **Değişikliği yapın:** Yükseltmeyi ya da kurulumu uygulayın.
5. **Doğrulayın:** Servisleri, günlükleri ve uygulamayı kontrol edin.
6. **Karar verin:** Sorun varsa geri yükleyin; her şey yolundaysa snapshot'ı birkaç gün içinde silin.

İkinci adım için iki seçenek:

```
# Seçenek 1: snapshot'tan hemen önce tutarlı bir döküm (veritabanı çalışırken)
mkdir -p /root/dumps
mariadb-dump --single-transaction --routines --triggers --all-databases \
  | gzip > /root/dumps/oncesi-$(date +%F-%H%M).sql.gz

# Seçenek 2: snapshot süresince veritabanını durdurun
systemctl stop mariadb
sync
# ... panelden snapshot alın; işlem tamamlanınca:
systemctl start mariadb
```

Beşinci adımda kullanabileceğiniz temel kontroller:

```
# Başlayamayan servisler ve bu açılıştaki hatalar
systemctl --failed
journalctl -p err -b --no-pager | tail -n 30
# Site yanıt veriyor mu?
curl -sI https://alanadi.com | head -n 1
```

## Geri yüklemeden önce bilmeniz gerekenler

Geri yükleme, snapshot'tan sonra diske yazılan her şeyi kalıcı olarak siler. Bu yalnız bozulan yapılandırmayı değil, aradaki sürede gelen siparişleri, üye kayıtlarını, yüklenen dosyaları, alınan e-postaları ve günlükleri de kapsar. Canlı bir sitede geri yüklemeden önce snapshot'tan sonra oluşan verileri sunucu dışına alın:

```
# Geri yüklemeden önce: snapshot sonrası gelen verileri dışarı alın
mariadb-dump --single-transaction magaza siparisler musteriler | gzip > /root/sonradan-gelenler.sql.gz
# Kendi bilgisayarınızda ya da yedek sunucusunda çalıştırın
rsync -avz root@203.0.113.10:/var/www/alanadi.com/uploads/ ./uploads-yedek/
scp root@203.0.113.10:/root/sonradan-gelenler.sql.gz ./
```

Örnekteki veritabanı ve tablo adlarını kendi uygulamanıza göre değiştirin. Geri yüklemeden sonra bu kayıtları gerekirse yeniden içe aktarın; aynı kayıtların iki kez eklenmemesi için birincil anahtar çakışmalarına dikkat edin.

Geri yüklemede snapshot anındaki disk geri gelir; sunucunun işlemci ve RAM değerleri ise paketinizin güncel değerleriyle yeniden uygulanır. Sunucu geri yüklemeden önce çalışıyorsa panel onu yeniden başlatır ve sunucu snapshot anındaki diskle açılır. Snapshot'tan sonra başlatılan uygulama oturumları ve üretilen erişim belirteçleri (token) geçersiz olabilir, sonradan yenilenen bir SSL sertifikası eski hâline döner ve aradaki sürede uygulanan güvenlik güncellemeleri geri alınmış olur. Geri yüklemenin ardından saati, servisleri ve güncellemeleri kontrol edin:

```
timedatectl            # System clock synchronized: yes olmalı
systemctl --failed
# Snapshot sonrası çıkan güncellemeleri yeniden uygulayın
apt update && apt upgrade -y      # AlmaLinux: dnf upgrade -y
```

> ****Dikkat****
> 
> Geri yükleme geri alınamaz. Snapshot sonrasındaki verilerden yalnız sizin dışarı aldıklarınız kurtarılabilir; emin değilseniz önce dökümü alın, sonra geri yükleyin.

## Kısıtlar ve performans

- **Sayı sınırı:** Aynı anda en fazla 2 snapshot tutulabilir; sınır doluyken yenisi için eskisini silin.
- **Disk büyütme ve taşıma:** Disk büyütme (paket yükseltme ya da ek disk) ve sunucu taşıma öncesinde tüm snapshot'lar silinmelidir; snapshot varken disk büyütülemez. Ayrıntılar [kaynak yükseltme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/kaynak-yukseltme-cpu-ram-disk) rehberinde.
- **Süre:** Snapshot ne kadar uzun kalırsa fark diski o kadar büyür, disk performansı düşer ve silme işlemi uzar. Birkaç günden uzun tutmayın.
- **Silme zamanı:** Silme sırasında değişiklikler ana diske işlendiği için kısa süreli disk yavaşlığı görülebilir; yoğun saatlerin dışında silin.

## Snapshot yedek değildir

Snapshot, sunucunun kendisiyle aynı depolamada durur. Sunucu silinirse, örneğin ödenmemiş bir faturanın ardından silme kuyruğuna alındığında ([gecikmiş fatura takvimi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucu-faturasi-gecikirse-ne-olur)), snapshot'lar da onunla birlikte gider; depolama katmanındaki bir sorun ikisini birden etkiler. Ayrıca snapshot yalnız bütün diski geri getirir: tek bir dosyayı ya da tek bir veritabanını geri almak için bütün sunucuyu geri yüklemeniz gerekir.

Paketiniz açıkça yedek içermiyorsa verilerinizin yedeği sizin sorumluluğunuzdadır. Sunucu dışında, şifreli ve sürümlü bir yedek için [restic ile yedekleme stratejisi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucu-yedekleme-stratejisi-restic) rehberini izleyin; kapsam için [Yedekleme ve Veri Saklama Politikası](https://www.hostimor.com/yedekleme-ve-veri-saklama-politikasi)'nı okuyun.

|  | Snapshot | Harici yedek (restic vb.) | Yeniden kurulum |
| --- | --- | --- | --- |
| Ne korur? | Bütün disk, tek bir an | Seçtiğiniz dosyalar ve veritabanı dökümleri, birçok sürüm | Hiçbir şeyi; temiz bir sistem verir |
| Nerede durur? | Sunucuyla aynı depolamada | Sunucu dışında, başka bir konumda | — |
| Sunucu silinirse | Kaybolur | Korunur | — |
| Geri dönüş | Dakikalar içinde, bütün sunucu | Dosya ya da veritabanı düzeyinde, seçerek | Dakikalar içinde; tüm veri silinir |
| Ne zaman? | Riskli bir değişiklikten hemen önce, birkaç günlüğüne | Sürekli, otomatik ve düzenli test edilerek | Sistem bozulduğunda ya da sürüm değiştirirken |

Yeniden kurulumun ayrıntıları için [işletim sistemini yeniden kurma](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/isletim-sistemini-yeniden-kurma-rehberi) rehberine bakın.

## Sık sorulan sorular

### Snapshot alırken sunucu durur mu?

Sunucu çalışmaya devam eder. Snapshot oluşturulurken ve özellikle silinirken disk işlemlerinde kısa süreli yavaşlama hissedilebilir; bu yüzden yoğun saatlerin dışını seçin.

### Üçüncü bir snapshot alamıyorum.

Aynı anda en fazla 2 snapshot tutulabilir. Artık gerekmeyen snapshot'ı silin, ardından yenisini alın.

### Disk yükseltmesi neden snapshot'ları silmemi istiyor?

VMware, sanal diske bağlı fark diskleri varken diskin boyutunu değiştirmeye izin vermez. Yükseltmeden önce snapshot'ları silin; büyütme tamamlandıktan sonra gerekirse yeni bir snapshot alın.

## İlgili yazılar

- [Sunucu yedekleme stratejisi: 3-2-1 kuralı, restic ile harici yedek ve veritabanı dökümü](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucu-yedekleme-stratejisi-restic)
- [CPU, RAM veya disk yükseltmesinden sonra sunucuda neler değişir?](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/kaynak-yukseltme-cpu-ram-disk)
- [İşletim sistemini yeniden kurma: hangi sistemi seçmeli, öncesinde neler yapılmalı?](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/isletim-sistemini-yeniden-kurma-rehberi)
- [Otomatik güvenlik güncellemeleri ve çekirdek güncellemesinden sonra yeniden başlatma](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/otomatik-guvenlik-guncellemeleri-linux)
- [Yeni VDS veya VPS sunucunuzda ilk 30 dakika: kurulum sonrası kontrol listesi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/yeni-sunucuda-ilk-30-dakika-kontrol-listesi)
