# Ubuntu sunucuya Nginx, PHP-FPM ve MariaDB (LEMP) kurulumu

https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/ubuntu-nginx-php-fpm-mariadb-lemp-kurulumu

Bu rehberle Ubuntu 24.04 ya da 26.04 LTS sunucunuza Nginx, PHP-FPM ve MariaDB'den oluşan LEMP yığınını kurar, ilk sitenizi güvenli varsayılanlarla yayına hazırlarsınız. Komutlar PHP sürümünü sabit yazmaz; sunucunuzda kurulu sürümü tespit ederek ilerler.

## Önkoşullar ve paket kurulumu

- Güncel bir sistem ve sudo yetkili bir kullanıcı: [ilk 30 dakika kontrol listesi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/yeni-sunucuda-ilk-30-dakika-kontrol-listesi).
- Etkin bir güvenlik duvarı (SSH portunun açık kaldığından emin olun): [UFW ve firewalld rehberi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/ufw-firewalld-linux-guvenlik-duvari).
- Alan adınızın A kaydının sunucunuzun IP adresini göstermesi ([DNS kayıtları](https://www.hostimor.com/dns-kayitlari-a-aaaa-cname-mx-txt-ns)). Sunucularımız yalnız IPv4 kullandığı için AAAA kaydı eklemeyin.

Komutlarda `example.com` yerine kendi alan adınızı yazın. Paketleri tek komutla kurun:

```
sudo apt update
sudo apt install nginx mariadb-server php-fpm php-mysql php-cli php-curl php-gd php-mbstring php-xml php-zip php-intl php-bcmath unzip
```

### PHP sürümünü tespit edin

`php-fpm` gibi sürümsüz paket adları, Ubuntu sürümünüzün varsayılan PHP sürümünü kurar (Ubuntu 24.04'te 8.3, 26.04'te daha yeni bir sürüm). Yapılandırma yolları ve servis adı bu sürümü içerdiği için sürümü bir kez tespit edip bir değişkene alın:

```
php -v
ls /run/php/
PHPV=$(php -r 'echo PHP_MAJOR_VERSION.".".PHP_MINOR_VERSION;')
echo "$PHPV"
systemctl status "php$PHPV-fpm" --no-pager
```

`ls /run/php/` çıktısında `php8.3-fpm.sock` gibi bir soket görürsünüz. Rehberin geri kalanında dosya yolları `X.Y` ile gösterilir, komutlarda ise `$PHPV` değişkeni kullanılır. Değişken yalnız açık oturumda geçerlidir; yeni bir SSH oturumunda yeniden tanımlayın.

## MariaDB'yi güvenli hâle getirin ve veritabanı oluşturun

```
sudo mariadb-secure-installation
```

Ubuntu'da MariaDB root hesabı parolayla değil, işletim sistemi kullanıcısıyla (unix_socket) doğrulanır; `sudo mariadb` parola sormadan bağlanır. Sihirbazda mevcut root parolası sorusunda Enter'a basın, unix_socket'e geçiş ve root parolasını değiştirme sorularını "n" ile geçin; anonim kullanıcıları kaldırma, root'un uzaktan girişini kapatma, test veritabanını silme ve yetki tablolarını yeniden yükleme sorularına "Y" yanıtını verin. Ardından uygulamanız için ayrı bir veritabanı ve kullanıcı oluşturun:

```
sudo mariadb
```

```
CREATE DATABASE app CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;
CREATE USER 'app'@'localhost' IDENTIFIED BY 'GUCLU_BIR_PAROLA';
GRANT ALL PRIVILEGES ON app.* TO 'app'@'localhost';
FLUSH PRIVILEGES;
EXIT;
```

`utf8mb4`, emoji dahil tüm Unicode karakterleri saklayabilen karakter kümesidir. Kullanıcıyı yalnız `localhost` için tanımlamak, veritabanını internete açmanızı gerektirmez: MariaDB Ubuntu'da varsayılan olarak yalnız 127.0.0.1 adresini dinler. Bunu `sudo ss -tlnp | grep 3306` ile doğrulayın, yeni kullanıcıyla girişi de `mariadb -u app -p app` ile deneyin.

## Site dizini ve Nginx server bloğu

### Dizin ve izinler

```
sudo mkdir -p /var/www/example.com/public
sudo chown -R www-data:www-data /var/www/example.com
sudo find /var/www/example.com -type d -exec chmod 755 {} +
sudo find /var/www/example.com -type f -exec chmod 644 {} +
```

Klasörler 755, dosyalar 644 iznini alır; Nginx ve PHP-FPM `www-data` kullanıcısıyla çalışır. Daha sıkı bir düzen için dosyaların sahibini kendi dağıtım kullanıcınız yapıp yalnız yükleme ve önbellek klasörlerini `www-data` için yazılabilir bırakabilirsiniz; böylece ele geçirilmiş bir PHP betiği uygulama kodunu değiştiremez.

### Server bloğu

`/etc/nginx/sites-available/example.com` dosyasını oluşturun (ör. `sudo nano /etc/nginx/sites-available/example.com`):

```
server {
    listen 80;
    server_name example.com www.example.com;

    root /var/www/example.com/public;
    index index.php index.html;

    client_max_body_size 64M;

    access_log /var/log/nginx/example.com.access.log;
    error_log  /var/log/nginx/example.com.error.log;

    location / {
        try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string;
    }

    location ~ \.php$ {
        include snippets/fastcgi-php.conf;
        fastcgi_pass unix:/run/php/phpX.Y-fpm.sock;
    }

    # .git, .env gibi gizli dosyalar; Let's Encrypt için .well-known açık kalır
    location ~ /\.(?!well-known) {
        deny all;
    }
}
```

`try_files` satırı, istenen dosya ya da klasör yoksa isteği `index.php`'ye yönlendirir; WordPress ve Laravel gibi uygulamaların okunabilir URL yapısı bunu gerektirir. Ubuntu'nun hazır `snippets/fastcgi-php.conf` parçası, var olmayan PHP dosyalarını PHP-FPM'e hiç iletmez. Gizli dosya kuralı `.git` dizininin ya da `.env` dosyasının indirilmesini engeller. `client_max_body_size`, yükleyebileceğiniz en büyük dosyayı belirler.

### Siteyi etkinleştirin

`fastcgi_pass` satırındaki `X.Y`'yi kendi sürümünüzle değiştirin, siteyi etkinleştirin, varsayılan siteyi kaldırın ve web portlarını açın:

```
sudo sed -i "s/phpX.Y-fpm/php$PHPV-fpm/" /etc/nginx/sites-available/example.com
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/example.com /etc/nginx/sites-enabled/
sudo rm /etc/nginx/sites-enabled/default
sudo nginx -t
sudo systemctl reload nginx
sudo ufw allow 'Nginx Full'
sudo ufw status
```

`nginx -t` "syntax is ok" ve "test is successful" demeden devam etmeyin. Hatalı yapılandırmada `reload` reddedilir ve eski yapılandırma çalışmaya devam eder; `restart` ise siteyi tamamen durdurabilir. "Nginx Full" profili 80 ve 443 portlarını birlikte açar.

## PHP'yi test edin ve php.ini ayarlarını yapın

```
echo '<?php phpinfo();' | sudo tee /var/www/example.com/public/info.php
curl -s http://example.com/info.php | grep -o 'PHP Version [0-9.]*' | head -1
# DNS henüz yayılmadıysa sunucu IP'si ve Host başlığıyla deneyin
curl -s -H 'Host: example.com' http://SUNUCU_IP/info.php | grep -o 'PHP Version [0-9.]*' | head -1
sudo rm /var/www/example.com/public/info.php
```

> ****phpinfo dosyasını hemen silin****
> 
> Bu sayfa PHP sürümünü, yüklü modülleri, dosya yollarını ve ortam değişkenlerini herkese gösterir; saldırganların aradığı bilgiler tam olarak bunlardır. Testi bitirir bitirmez dosyayı silin.

Yükleme sınırı ve bellek ayarları FPM'in kendi `php.ini` dosyasından okunur: `/etc/php/X.Y/fpm/php.ini`. Komut satırındaki `php` ise `/etc/php/X.Y/cli/php.ini` dosyasını kullanır; `php -i` çıktısında gördüğünüz değer sitenizin kullandığı değer değildir. Ana dosyayı düzenlemek yerine ayrı bir dosya oluşturmanız, paket güncellemelerinde yapılandırma çakışmasını önler:

```
printf 'upload_max_filesize = 64M\npost_max_size = 64M\nmemory_limit = 256M\n' | sudo tee "/etc/php/$PHPV/fpm/conf.d/99-custom.ini"
sudo systemctl restart "php$PHPV-fpm"
sudo "php-fpm$PHPV" -i | grep -E 'upload_max_filesize|post_max_size|memory_limit'
```

`post_max_size`, `upload_max_filesize` değerinden küçük olmamalıdır. Nginx'teki `client_max_body_size` de en az bu kadar olmalıdır; yoksa büyük yüklemeler PHP'ye ulaşmadan Nginx'te "413 Request Entity Too Large" hatasıyla durur.

## PHP-FPM havuzunu RAM'e göre ayarlayın

Havuz ayarları `/etc/php/X.Y/fpm/pool.d/www.conf` dosyasındadır. İki yaygın kip vardır:

- **pm = dynamic:** Belirli sayıda süreç hazırda bekler; trafiği sürekli olan sitelerde gecikmeyi azaltır.
- **pm = ondemand:** Süreçler istek geldikçe açılır, boşta kalınca kapanır; düşük trafikli ya da RAM'i az sunucularda bellek kazandırır.

```
pm = dynamic
pm.max_children = 20
pm.start_servers = 4
pm.min_spare_servers = 2
pm.max_spare_servers = 6
pm.max_requests = 500
```

En kritik değer `pm.max_children`'dır: PHP'ye ayırabileceğiniz RAM ÷ süreç başına ortalama bellek. Ölçüm ve hesap yöntemi [swap ve OOM rehberinde](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/swap-alani-olusturma-oom-onleme) anlatılır. `pm.max_requests`, olası bellek sızıntılarına karşı her süreci belirli sayıda istekten sonra yeniler. Değişiklikten sonra `sudo systemctl restart "php$PHPV-fpm"` ile servisi yeniden başlatın.

## Yapılandırma dosyaları, günlükler ve sık hatalar

| Bileşen | Yapılandırma | Günlük |
| --- | --- | --- |
| Nginx | `/etc/nginx/nginx.conf`, `/etc/nginx/sites-available/` | `/var/log/nginx/error.log` ve site günlükleri |
| PHP-FPM | `/etc/php/X.Y/fpm/php.ini`, `conf.d/`, `pool.d/www.conf` | `/var/log/phpX.Y-fpm.log`; uygulama hataları sitenin Nginx hata günlüğüne düşer |
| MariaDB | `/etc/mysql/mariadb.conf.d/50-server.cnf` | `journalctl -u mariadb` |
| Servisler | `systemctl status nginx mariadb phpX.Y-fpm` | `journalctl -u nginx`, `journalctl -u phpX.Y-fpm` |

PHP uygulamasının hataları, Nginx hata günlüğünde "FastCGI sent in stderr" önekiyle görünür. Sık karşılaşılan hatalar ve ilk bakılacak yerler:

- **502 Bad Gateway:** PHP-FPM çalışmıyor ya da `fastcgi_pass` satırındaki soket yolu yanlış. `systemctl status "php$PHPV-fpm"` ve `ls /run/php/` ile kontrol edin; Nginx hata günlüğünde `connect() to unix:/run/php/... failed` satırı görünür.
- **PHP dosyası indiriliyor ya da kod düz metin görünüyor:** `location ~ \.php$` bloğu eksik ya da istek başka bir server bloğuna düşüyor; etkin siteleri `ls -l /etc/nginx/sites-enabled/` ile kontrol edin.
- **"File not found." ya da 404:** `root` yolu yanlış ya da dosya yok; Nginx hata günlüğü aranan tam yolu yazar.
- **403 Forbidden:** Dizinde index dosyası yok ya da Nginx dosyayı okuyamıyor; izinleri kontrol edin.
- **413 Request Entity Too Large:** `client_max_body_size` yüklenen dosyadan küçük.
- **"Access denied for user 'app'@'localhost'":** Uygulamadaki veritabanı adı, kullanıcı adı ya da parola hatalı; `mariadb -u app -p app` ile elle deneyin.

## Sonraki adımlar

Site HTTP üzerinden çalıştığına göre sırada HTTPS var: [Let's Encrypt ile ücretsiz SSL](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/lets-encrypt-certbot-ucretsiz-ssl) rehberi bu server bloğunun üzerine sertifika ekler. Ardından kaba kuvvet denemelerine karşı [Fail2ban](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/fail2ban-kaba-kuvvet-saldirilarini-engelleme) kurun, veritabanı ve site dosyaları için bir [yedekleme stratejisi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucu-yedekleme-stratejisi-restic) oluşturun ve büyük değişikliklerden önce [snapshot](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/snapshot-ile-geri-donus-noktasi) alın.

## Sık sorulan sorular

### Ubuntu'nun sunduğundan farklı bir PHP sürümü kurabilir miyim?

Ubuntu depoları her LTS sürümü için tek bir PHP sürümü sunar. Farklı bir sürüm için üçüncü taraf depolar kullanılabilir; bu durumda güvenlik güncellemelerini o deponun sağladığını ve paket adlarının (`phpX.Y-fpm` gibi) değiştiğini unutmayın. Nginx yapılandırmasındaki soket yolunu da yeni sürüme göre güncelleyin.

### Nginx mi, Apache mi?

Nginx statik dosyaları az bellekle sunar ve PHP'yi PHP-FPM'e devreder. `.htaccess` dosyalarını desteklemez; yönlendirme kuralları server bloğuna yazılır. Kurallarını `.htaccess` ile veren bir uygulamanız varsa bunları Nginx sözdizimine çevirmeniz gerekir.

### Aynı sunucuda birden fazla site barındırabilir miyim?

Evet. Her site için ayrı bir dizin ve ayrı bir server bloğu oluşturun. Her siteye ayrı bir PHP-FPM havuzu ve ayrı bir sistem kullanıcısı tanımlamak, ele geçirilen bir sitenin diğerlerinin dosyalarına erişmesini zorlaştırır.

## İlgili yazılar

- [Let's Encrypt (Certbot) ile ücretsiz SSL](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/lets-encrypt-certbot-ucretsiz-ssl)
- [Swap alanı oluşturma ve OOM hatalarını önleme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/swap-alani-olusturma-oom-onleme)
- [Fail2ban ile kaba kuvvet saldırılarını engelleme](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/fail2ban-kaba-kuvvet-saldirilarini-engelleme)
- [UFW ve firewalld ile Linux güvenlik duvarı](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/ufw-firewalld-linux-guvenlik-duvari)
- [Sunucu yedekleme stratejisi](https://www.hostimor.com/bilgi-bankasi/makale/sunucu-yedekleme-stratejisi-restic)
