Disk doldu: yer kaplayan dosyaları bulma, günlükleri ve önbelleği temizleme
Disk dolduğunda veritabanı yazamaz, web siteleri 500 hatası verir ve bazen SSH ile girmek bile zorlaşır. Bu rehber, alanı neyin kapladığını dakikalar içinde bulmanızı ve veri kaybetmeden yer açmanızı sağlar.
Belirtiler ve ilk kontrol
Tipik belirtiler şunlardır: komutlarda ve günlüklerde No space left on device hatası, MariaDB'nin yazamayıp durması, PHP oturum dosyaları oluşturulamadığı için sitenin 500 hatası vermesi, apt ya da dnf işlemlerinin yarıda kalması. İlk iş, sorunun alan mı yoksa inode mu olduğunu ayırmaktır:
df -h
df -idf -h bir bölümün %100 dolu olduğunu gösteriyorsa yer kaplayan büyük dosyaları arayın. df -h boş yer gösterdiği hâlde df -i çıktısında IUse% %100 ise sorun inode tükenmesidir: dosya sistemi her dosya için bir inode kullanır ve milyonlarca küçük dosya (PHP oturumları, önbellek dosyaları, posta kuyruğu) inode'ları bitirebilir. Disk tamamen dolduysa önce aşağıdaki günlük ve paket önbelleği temizliğiyle biraz yer açın; araçların çoğu çalışmak için de küçük bir boş alana ihtiyaç duyar.
/var/lib, /usr, /etc ya da /boot altında ne olduğunu bilmediğiniz dosyaları silmek paket yöneticisini, veritabanını ya da sistemin açılışını bozar. Örneğin /var/lib/mysql içindeki dosyaları elle silmek veritabanını kalıcı olarak bozabilir. Bu rehberdeki araçların kendi temizlik komutlarını kullanın.
Yer kaplayan dosyaları bulma
# Kök dizindeki klasörlerin boyutu, yalnız bu dosya sisteminde (-x), küçükten büyüğe
sudo du -xh --max-depth=1 / 2>/dev/null | sort -h
# En büyük klasöre inerek tekrarlayın
sudo du -xh --max-depth=1 /var 2>/dev/null | sort -h
# 500 MB'tan büyük dosyalar
sudo find / -xdev -type f -size +500M -exec ls -lh {} + 2>/dev/null
# Etkileşimli gezinme (Ubuntu/Debian: apt install ncdu, AlmaLinux: EPEL deposundan)
sudo ncdu -x /-x (find'da -xdev) seçeneği aramayı tek dosya sisteminde tutar; böylece /proc ya da bağlı başka diskler sonuçları karıştırmaz. ncdu içinde ok tuşlarıyla gezinir, d tuşuyla silersiniz; silmeden önce dosyanın ne olduğundan emin olun. İnode sorununda boyuta değil dosya sayısına göre arayın:
sudo du --inodes -x --max-depth=1 / 2>/dev/null | sort -n | tail
sudo du --inodes -x --max-depth=1 /var 2>/dev/null | sort -n | tailDosya sayısı en yüksek dizine inerek aynı komutu tekrarlayın. Debian ve Ubuntu'da PHP oturumları /var/lib/php/sessions altında tutulur ve normalde zamanlanmış bir görevle temizlenir; bu klasör büyümeye devam ediyorsa uygulamanızın oturum ayarlarını kontrol edin.
Aşağıdaki tablo, sunucularda en sık yer kaplayan kaynakları ve bu rehberde anlatılan güvenli temizlik yollarını özetler:
| Kaynak | Kontrol | Güvenli temizlik |
|---|---|---|
| systemd journal | journalctl --disk-usage | journalctl --vacuum-size=200M |
/var/log dosyaları | ls -lhS /var/log | logrotate kuralı, truncate -s 0 |
| Paket önbelleği | du -sh /var/cache/apt /var/cache/dnf | apt clean, dnf clean all |
| Eski çekirdekler | dpkg -l 'linux-image-*', rpm -q kernel | apt autoremove --purge, dnf remove --oldinstallonly |
| Docker | docker system df | docker system prune (seçeneklere dikkat) |
| MySQL/MariaDB binlog | SHOW BINARY LOGS; | PURGE BINARY LOGS BEFORE ... |
| Silinmiş ama açık dosyalar | lsof +L1 | İlgili servisi yeniden başlatmak |
Günlükleri güvenle temizleme
systemd journal
journalctl --disk-usage
sudo journalctl --vacuum-size=200M
# ya da yalnız son 14 günü tutun
sudo journalctl --vacuum-time=14dGünlüğün yeniden büyümemesi için kalıcı bir üst sınır tanımlayın:
sudo mkdir -p /etc/systemd/journald.conf.d
printf '[Journal]\nSystemMaxUse=300M\n' | sudo tee /etc/systemd/journald.conf.d/size.conf
sudo systemctl restart systemd-journald
journalctl --disk-usagelogrotate ve büyük günlük dosyaları
/var/log altındaki dosyalar logrotate ile döndürülür. Yapılandırmayı deneme kipinde çalıştırıp hata olup olmadığına bakın ve en büyük günlükleri bulun:
sudo logrotate -d /etc/logrotate.conf
sudo ls -lhS /var/log | head
sudo find /var/log -type f -size +100M -exec ls -lh {} +Uygulamanızın kendi günlükleri (ör. /var/www/app/storage/logs) logrotate kapsamında değilse /etc/logrotate.d/app dosyasıyla bir kural ekleyin:
/var/www/app/storage/logs/*.log {
weekly
rotate 4
compress
missingok
notifempty
copytruncate
}copytruncate, dosyayı açık tutan uygulamayı yeniden başlatmadan günlüğü döndürmeyi sağlar. Çalışan bir servisin yazdığı büyük bir günlüğü rm ile silmeyin; süreç dosyayı açık tuttuğu sürece alan boşalmaz. Bunun yerine içini boşaltın: sudo truncate -s 0 /var/log/dosya.log.
Paket önbellekleri ve eski çekirdekler
# Ubuntu/Debian
sudo apt clean
sudo apt autoremove --purge
dpkg -l 'linux-image-*' | grep '^ii'
# AlmaLinux
sudo dnf clean all
sudo dnf remove --oldinstallonly
rpm -q kernel
# Çalışan çekirdek: bu sürüm asla kaldırılmamalı
uname -r
# Ubuntu: eski snap revizyonları
snap list --all
sudo snap set system refresh.retain=2apt clean indirilmiş paket arşivlerini siler. apt autoremove --purge artık gerekmeyen paketlerle birlikte eski çekirdekleri de kaldırır; çalışan çekirdeğe ve en güncel sürümlere dokunmaz. AlmaLinux'ta dnf remove --oldinstallonly, çalışan çekirdeği koruyarak /etc/dnf/dnf.conf içindeki installonly_limit değerini aşan eski sürümleri kaldırır. Ayrı bir /boot bölümü varsa dolmasının en yaygın nedeni eski çekirdeklerdir. Ubuntu'da devre dışı snap revizyonları da yer kaplar; refresh.retain saklanan revizyon sayısını sınırlar.
Docker, veritabanı günlükleri ve unutulan yedekler
Docker
docker system df
# Kapsayıcı günlüklerinin boyutu
sudo sh -c 'du -sh /var/lib/docker/containers/*/*-json.log' 2>/dev/null | sort -h | tail
# Durmuş kapsayıcılar, kullanılmayan ağlar, etiketsiz imajlar ve derleme önbelleği
docker system prunedocker system prune -a hiçbir kapsayıcının kullanmadığı tüm imajları, --volumes ise kullanılmayan birimleri (volume) de siler. Aynı komut önce durmuş kapsayıcıları kaldırdığı için, durdurduğunuz bir veritabanı kapsayıcısının birimdeki verisi --volumes ile geri dönüşsüz silinebilir. Ne silineceğini önce docker system df -v ile inceleyin.
Kapsayıcı günlükleri varsayılan olarak sınırsız büyür. /etc/docker/daemon.json dosyasında bir sınır tanımlayın (dosya zaten varsa ayarları mevcut içerikle birleştirin) ve sudo systemctl restart docker ile Docker'ı yeniden başlatın. Bu işlem çalışan kapsayıcıları da yeniden başlatır ve ayar yalnız yeni oluşturulan kapsayıcılara uygulanır; mevcut kapsayıcıları yeniden oluşturmanız gerekir. Ayrıntılar: Docker kurulum rehberi.
{
"log-driver": "json-file",
"log-opts": {
"max-size": "10m",
"max-file": "3"
}
}MySQL/MariaDB ikili günlükleri (binlog)
/var/lib/mysql ya da /var/log/mysql altında binlog.000123 veya mysql-bin.000123 gibi çok sayıda dosya görüyorsanız bunlar ikili günlüklerdir (binary log). MySQL 8 bunları varsayılan olarak açar. Dosyaları elle silmeyin; veritabanına bağlanıp SQL ile temizleyin:
SHOW BINARY LOGS;
PURGE BINARY LOGS BEFORE NOW() - INTERVAL 3 DAY;Kalıcı saklama süresi için MySQL 8 ve MariaDB 10.6 ve üzerinde binlog_expire_logs_seconds (ör. 259200 = 3 gün), eski MariaDB sürümlerinde expire_logs_days kullanılır. Çoğaltma (replication) kullanıyorsanız yedek sunucunun henüz okumadığı günlükleri silmeyin.
Sunucuda unutulan yedek arşivleri
sudo find / -xdev -type f \( -name '*.tar.gz' -o -name '*.zip' -o -name '*.sql' -o -name '*.sql.gz' \) -size +100M -exec ls -lh {} + 2>/dev/nullSite taşırken ya da güncelleme öncesinde alınan arşivler çoğu zaman sunucuda unutulur. Silmeden önce gerekiyorsa sunucu dışına alın: sunucuyla aynı diskte duran bir yedek, disk sorunu ya da yeniden kurulum sırasında zaten işe yaramaz (bkz. yedekleme stratejisi).
Alan neden boşalmıyor?
Silinmiş ama hâlâ açık dosyalar
du ile bulduğunuz toplam, df çıktısındaki kullanımdan çok daha azsa büyük olasılıkla silinmiş ama bir süreç tarafından hâlâ açık tutulan dosyalar vardır. Alan, süreç dosyayı kapatana kadar serbest kalmaz.
sudo lsof +L1
# lsof kurulu değilse
sudo find /proc/*/fd -ls 2>/dev/null | grep '(deleted)'Çıktıda dosyayı tutan süreci görürsünüz; ilgili servisi sudo systemctl restart servis-adi ile yeniden başlattığınızda alan geri gelir. Servisi yeniden başlatamıyorsanız açık dosyayı /proc üzerinden boşaltabilirsiniz: sudo truncate -s 0 /proc/PID/fd/FD.
ext4 ayrılmış blokları
ext4 dosya sistemleri varsayılan olarak alanın %5'ini root için ayırır; disk dolu göründüğünde root'un çalışmaya devam edebilmesi bu yüzdendir. 40 GB'lık bir diskte bu yaklaşık 2 GB eder ve acil durumda %1'e indirilebilir:
# Kök dosya sisteminin aygıtı ve türü
findmnt -no SOURCE,FSTYPE /
sudo tune2fs -l /dev/sda1 | grep -i 'reserved block count'
sudo tune2fs -m 1 /dev/sda1/dev/sda1 yerine findmnt çıktısındaki aygıtı yazın; LVM kullanılıyorsa bu ad /dev/mapper/... biçimindedir. Bu bir acil durum önlemidir: ayrılmış alanı sıfıra indirmeyin ve kalıcı çözüm olarak görmeyin. XFS'te böyle bir ayrılmış alan yoktur.
Snapshot'lar sunucu içindeki alanı etkilemez
Paneldeki Anlık Görüntüler, sunucunun içindeki diskte değil sanallaştırma katmanındaki depolama alanında (datastore) tutulur. Bu yüzden snapshot silmek df çıktısındaki boş alanı artırmaz. Ancak disk büyütmeden önce snapshot'ları silmeniz gerekir; snapshot varken disk büyütülemez.
Kalıcı çözüm: disk yükseltme ve doluluk uyarısı
Temizlik geçici rahatlama sağlar; disk düzenli olarak doluyorsa paket yükseltmesi ya da ek disk düşünün. Disk yükseltmesinden sonra sunucu açık ve VMware Tools çalışıyorsa bölüm ve dosya sistemi otomatik büyütülür. Sanal disk sonradan küçültülemez. Adımlar için kaynak yükseltme rehberine bakın.
Disk yeniden dolmadan haberdar olmak için cron ile saatte bir çalışan küçük bir betik yeterlidir. Betik eşiği aşan bölümleri sistem günlüğüne yazar; sunucuda e-posta gönderimi yapılandırılmışsa ayrıca e-posta gönderir.
sudo tee /usr/local/bin/disk-uyari.sh > /dev/null <<'EOF'
#!/bin/sh
# Doluluğu eşiği aşan bölümleri sistem günlüğüne ve (varsa) e-postaya yazar
ESIK=${ESIK:-85}
DOLU=$(df -P -x tmpfs -x devtmpfs -x squashfs -x overlay | awk -v e="$ESIK" 'NR>1 && int($5) >= e {print $6 " %" int($5)}')
[ -z "$DOLU" ] && exit 0
logger -t disk-uyari "Disk doluluk eşiği aşıldı: $DOLU"
command -v mail >/dev/null && echo "$DOLU" | mail -s "$(hostname): disk doluluk uyarısı" admin@example.com
EOF
sudo chmod +x /usr/local/bin/disk-uyari.sh
echo '0 * * * * root /usr/local/bin/disk-uyari.sh' | sudo tee /etc/cron.d/disk-uyari
# Deneme: eşiği geçici olarak düşürüp çalıştırın, ardından günlüğe bakın
sudo env ESIK=1 /usr/local/bin/disk-uyari.sh
journalctl -t disk-uyari -n 5cron servisinin çalıştığını systemctl status cron (AlmaLinux'ta crond) ile doğrulayın. Zamanlanmış görevlerin nasıl kontrol edileceği cron rehberinde anlatılır.
Sık sorulan sorular
Disk %100 dolu ve komutlar hata veriyor; nereden başlamalıyım?
Önce hızlı ve güvenli yer açan komutları çalıştırın: sudo journalctl --vacuum-size=200M ve sudo apt clean (AlmaLinux'ta sudo dnf clean all). ext4 kullanıyorsanız ayrılmış blok oranını geçici olarak düşürmek de nefes aldırır. Birkaç yüz MB açıldıktan sonra du ve ncdu ile asıl nedeni arayın.
Dosyaları sildim ama df değişmedi; neden?
Büyük olasılıkla silinen dosyalar hâlâ bir süreç tarafından açık tutuluyor; sudo lsof +L1 ile kontrol edip ilgili servisi yeniden başlatın. Paneldeki snapshot'ları silmek de sunucu içindeki df değerini değiştirmez.
/var/lib/docker çok büyük; klasörü silebilir miyim?
Hayır. Bu klasör imajları, kapsayıcıları ve birimleri tutar; elle silmek Docker'ı bozar ve birimlerdeki veriyi yok eder. docker system df ile neyin yer kapladığını görün ve docker system prune gibi Docker'ın kendi komutlarını kullanın.
İlgili yazılar
Geri bildiriminiz için teşekkürler!