Sunucu yedekleme stratejisi: 3-2-1 kuralı, restic ile harici yedek ve veritabanı dökümü
Bu rehberde sunucunuz için sınanmış bir yedekleme düzeni kuracaksınız: 3-2-1 kuralına göre neyi nerede tutacağınızı belirleyecek, veritabanından tutarlı döküm alacak, restic ile şifreli ve sunucu dışında duran bir yedek deposu oluşturacak, işi zamanlayıp geri yüklemeyi düzenli olarak deneyeceksiniz.
Sorumluluk ve 3-2-1 kuralı
VDS ve VPS hizmetleri yönetimsizdir: işletim sistemi ve uygulamalar gibi verilerinizin yedeği de, paket açıkça içermedikçe sizin sorumluluğunuzdadır. Ayrıntılar Yedekleme ve Veri Saklama Politikası ile Hizmet Kapsamı ve Destek Koşulları sayfalarındadır. Müşteri panelindeki Anlık Görüntüler aracı riskli bir değişiklik öncesi hızlı geri dönüş sağlar ama yedek değildir: aynı depolamada durur, en fazla 2 adet tutulabilir ve sunucu silinirse onunla birlikte gider. Ayrıca çökme tutarlıdır (crash-consistent): bellek içeriği alınmaz ve uygulamalar dondurulmaz, bu yüzden veritabanı için döküm yine gerekir (snapshot rehberi).
3-2-1 kuralı basit bir çerçeve sunar: verinin en az 3 kopyası olsun, bunlar en az 2 farklı ortamda dursun ve en az 1 kopya başka bir konumda bulunsun. Bir sunucu için bu, çalışan veri, sunucu üzerinde hızlı geri dönüş için tutulan dökümler ve başka bir sunucuda ya da S3 uyumlu depolamada duran şifreli restic deposu demektir.
| Yöntem | Neye karşı korur? | Neye karşı korumaz? |
|---|---|---|
| Snapshot (Anlık Görüntüler) | Hatalı güncelleme veya yapılandırma sonrası dakikalar içinde geri dönüş | Sunucunun silinmesi, depolama sorunu, geç fark edilen bozulma |
| Sunucu üzerindeki döküm ve arşivler | Yanlışlıkla silinen dosya veya tablo, hızlı geri yükleme | Sunucu kaybı, ele geçirilme, fidye yazılımı |
| Harici restic deposu | Sunucu kaybı, eski sürümlere dönme ihtiyacı, yeniden kurulum | Test edilmemiş yedek, kaybolan depo parolası |
Neyi yedeklemelisiniz?
Tüm diski kopyalamak yerine sunucuyu yeniden kurduğunuzda geri getirmeniz gereken veriyi seçin. İşletim sistemi ve paketler yeniden kurulabilir; sizin ürettiğiniz veri ve yapılandırma kurulamaz.
- Yapılandırma:
/etc(web sunucusu, PHP, SSH ve güvenlik duvarı ayarları,/etc/letsencryptaltındaki sertifika anahtarları dahil) ve/var/spool/cronaltındaki kullanıcı crontab'ları. - Uygulama ve site dosyaları:
/var/www,/home,/optve/root; uygulamaların.envgibi gizli anahtar dosyaları da bunların içindedir. restic depoyu şifrelediği için bu dosyaları yedeğe koymak güvenlidir. - Veritabanları: çalışan veritabanının veri dizini değil, bir sonraki bölümdeki dökümler.
- Docker: volume'lerdeki veri; veritabanı container'ları için yine döküm alın (Docker rehberindeki örneğe bakın).
Dışarıda bırakılacaklar: /proc, /sys, /dev, /run, /tmp, önbellek dizinleri, swap dosyası ve yeniden indirilebilen Docker imajları (/var/lib/docker/overlay2).
Veritabanı dökümü neden şart?
Veritabanı çalışırken dosyaları sürekli değişir. /var/lib/mysql dizinini kopyalamak, farklı anlarda yazılmış parçalardan oluşan ve geri yüklendiğinde açılmayabilecek bir yedek üretir. --single-transaction, InnoDB tablolarını kilitlemeden tek bir anın tutarlı görüntüsünü alır; --routines, --triggers ve --events saklı yordamları, tetikleyicileri ve zamanlanmış olayları da dökümde tutar. Root kullanıcısı çoğu kurulumda unix soketi üzerinden parolasız bağlanır; parola gerekiyorsa bilgileri /root/.my.cnf dosyasının [client] bölümüne yazıp dosyayı chmod 600 ile koruyun.
mkdir -p /var/backups/db && chmod 700 /var/backups/db
# MariaDB / MySQL (eski sürümlerde mariadb-dump yerine mysqldump)
mariadb-dump --single-transaction --routines --triggers --events --all-databases \
| gzip > /var/backups/db/mariadb-all.sql.gz
# PostgreSQL: roller dahil tüm küme
runuser -u postgres -- pg_dumpall | gzip > /var/backups/db/postgres-all.sql.gz
# Dökümün sağlam ve eksiksiz olduğunu kontrol edin
gzip -t /var/backups/db/mariadb-all.sql.gz && zcat /var/backups/db/mariadb-all.sql.gz | tail -n 1Son satırda "Dump completed" ifadesini görmelisiniz; görmüyorsanız döküm yarıda kesilmiştir.
restic ile harici yedek deposu
restic, yedekleri istemci tarafında şifreleyen, tekrarlanan veriyi bir kez saklayan (deduplication) ve her çalıştırmada yalnızca değişen parçaları gönderen bir yedekleme aracıdır. Her yedek çalıştırması depoda bir "snapshot" kaydı oluşturur; bu kavramı sanal sunucunun anlık görüntüsüyle karıştırmayın. Ayrıntılı kullanım için restic belgelerine bakabilirsiniz.
# Ubuntu / Debian
apt-get update && apt-get install -y restic
# AlmaLinux 9 (EPEL deposundan)
dnf install -y epel-release && dnf install -y restic
restic versionDağıtım paketleri restic'in son sürümünün gerisinde olabilir; restic version çıktısını not edin ve depoyu oluşturduğunuz sürümden eski bir istemciyle geri yükleme yapmaya çalışmayın.
SFTP deposu: başka bir sunucuda
En yaygın düzen, farklı bir konumda duran ikinci bir Linux sunucusunda yalnızca yedek için açılmış bir kullanıcıdır. Kaynak sunucu bu kullanıcıya ayrı bir SSH anahtarıyla bağlanır; anahtarın başındaki restrict öneki port yönlendirmeyi ve terminal açmayı kapatır, SFTP ise çalışmaya devam eder.
# Yedek sunucusunda (root olarak)
useradd -m -s /bin/bash yedek
install -d -m 700 -o yedek -g yedek /srv/restic /home/yedek/.ssh
# Kaynak sunucudaki açık anahtarı "restrict" önekiyle ekleyin (yönlendirme ve terminal kapalı)
echo 'restrict ssh-ed25519 AAAA...anahtarin-devami restic@kaynak' >> /home/yedek/.ssh/authorized_keys
chown yedek:yedek /home/yedek/.ssh/authorized_keys && chmod 600 /home/yedek/.ssh/authorized_keys# Kaynak sunucuda (root olarak)
ssh-keygen -t ed25519 -f /root/.ssh/restic_ed25519 -N '' -C restic@kaynak
cat /root/.ssh/restic_ed25519.pub # bu satırı yedek sunucusuna ekleyin
cat >> /root/.ssh/config <<'EOF'
Host yedek-sunucu
HostName yedek.example.com
User yedek
IdentityFile /root/.ssh/restic_ed25519
EOF
chmod 600 /root/.ssh/config
# Host anahtarını bir kez elle onaylayın; cron bunu sizin yerinize yapamaz
ssh yedek-sunucu trueArdından depo parolasını oluşturun ve depoyu başlatın:
openssl rand -base64 32 > /root/.restic-pass
chmod 600 /root/.restic-pass
export RESTIC_REPOSITORY="sftp:yedek-sunucu:/srv/restic"
export RESTIC_PASSWORD_FILE="/root/.restic-pass"
restic init
restic backup /etc /var/www --tag ilk
restic snapshots
restic stats latestrestic deposu bu parola olmadan açılamaz; kurtarma yolu yoktur. /root/.restic-pass dosyasının bir kopyasını sunucunun dışında, örneğin bir parola yöneticisinde saklayın. Sunucu tamamen kaybolduğunda yedeğe ulaşmanın tek anahtarı odur.
S3 uyumlu depolama
Nesne depolama kullanıyorsanız depo adresi ve erişim anahtarları ortam değişkenleriyle verilir. Bunları yalnızca root'un okuyabildiği bir dosyada tutun:
cat > /root/.restic-env <<'EOF'
export RESTIC_REPOSITORY="s3:https://s3.example.com/sunucu-yedekleri"
export AWS_ACCESS_KEY_ID="ERISIM_ANAHTARI"
export AWS_SECRET_ACCESS_KEY="GIZLI_ANAHTAR"
export RESTIC_PASSWORD_FILE="/root/.restic-pass"
EOF
chmod 600 /root/.restic-env
. /root/.restic-env && restic initKaynak sunucu ele geçirilirse saldırgan aynı kimlik bilgileriyle yedekleri de silebilir. Daha güçlü koruma için yedek tarafında silmeye izin vermeyen bir düzen kurun; örneğin restic'in rest-server bileşenini yalnızca ekleme (append-only) kipinde çalıştırıp forget ve prune işlemlerini yedek sunucusundan yapın ya da depolama sağlayıcınızın sürüm tutma özelliğini açın.
Zamanlama ve otomasyon
Aşağıdaki betik dökümü alır, yedeği gönderir ve saklama politikasını uygular. set -euo pipefail kritik bir satırdır: pipefail olmadan mariadb-dump hata verse bile gzip başarıyla biter ve boş bir döküm başarılı görünür. Saklama politikası son 7 günlük, 4 haftalık ve 6 aylık yedeği tutar; --prune artık hiçbir snapshot'ın kullanmadığı veriyi depodan siler.
#!/usr/bin/env bash
# /usr/local/sbin/yedekle.sh: veritabanı dökümü + restic yedeği + saklama politikası
set -euo pipefail
umask 077
export RESTIC_REPOSITORY="sftp:yedek-sunucu:/srv/restic"
export RESTIC_PASSWORD_FILE="/root/.restic-pass"
DUMP_DIR="/var/backups/db"
PING_URL="" # isteğe bağlı: izleme servisinizin ping adresi
log() { echo "$(date '+%F %T') $*"; }
hata() {
log "HATA: betik $1. satırda durdu"
if [ -n "$PING_URL" ]; then curl -fsS -m 10 "$PING_URL/fail" > /dev/null || true; fi
}
trap 'hata $LINENO' ERR
mkdir -p "$DUMP_DIR"
log "Veritabanı dökümü"
mariadb-dump --single-transaction --routines --triggers --events --all-databases \
| gzip > "$DUMP_DIR/mariadb-all.sql.gz"
# PostgreSQL kullanıyorsanız:
# runuser -u postgres -- pg_dumpall | gzip > "$DUMP_DIR/postgres-all.sql.gz"
log "restic yedeği"
restic backup --tag gece --exclude-caches --exclude '/home/*/.cache' \
/etc /var/www /home /root /opt /var/spool/cron "$DUMP_DIR"
log "Saklama politikası"
restic forget --tag gece --keep-daily 7 --keep-weekly 4 --keep-monthly 6 --prune
log "Tamamlandı"
if [ -n "$PING_URL" ]; then curl -fsS -m 10 "$PING_URL" > /dev/null || true; fiBetiği /usr/local/sbin/yedekle.sh olarak kaydedin ve her gece çalışacak şekilde zamanlayın. Haftalık restic check --read-data-subset=5% satırı her seferinde verinin farklı bir %5'lik bölümünü indirip doğrular:
chmod 700 /usr/local/sbin/yedekle.sh
cat > /etc/cron.d/restic <<'EOF'
SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin
30 2 * * * root /usr/local/sbin/yedekle.sh >> /var/log/yedekle.log 2>&1
0 5 * * 0 root restic -r sftp:yedek-sunucu:/srv/restic --password-file /root/.restic-pass check --read-data-subset=5\% >> /var/log/restic-check.log 2>&1
EOF
# Elle bir kez çalıştırıp günlüğü okuyun
/usr/local/sbin/yedekle.sh >> /var/log/yedekle.log 2>&1; tail -n 20 /var/log/yedekle.logCrontab satırlarında % karakteri yeni satır anlamına gelir; bu yüzden cron dosyasında \% olarak yazılır. /etc/cron.d altındaki dosya adları nokta içermemelidir ve her satırda kullanıcı alanı (burada root) bulunmalıdır. Ayrıntılar için cron rehberine bakın.
Cron yerine systemd zamanlayıcısı (timer) kullanmak isterseniz iki birim dosyası oluşturup systemctl enable --now yedekle.timer ile etkinleştirin; Persistent=true, sunucu kapalıyken kaçırılan çalıştırmayı açılışta tamamlar. Sonraki çalışma zamanını systemctl list-timers gösterir.
# /etc/systemd/system/yedekle.service
[Unit]
Description=restic yedeği
[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/usr/local/sbin/yedekle.sh
# /etc/systemd/system/yedekle.timer
[Unit]
Description=Her gece restic yedeği
[Timer]
OnCalendar=*-*-* 02:30:00
RandomizedDelaySec=15m
Persistent=true
[Install]
WantedBy=timers.targetBildirim için betikteki PING_URL değişkenine bir izleme servisinin adresini yazabilirsiniz. Başarılı her çalıştırma servise sinyal gönderir; sinyal gelmezse servis sizi uyarır. Bu yöntem, betiğin hata vermesini de cron'un hiç çalışmamasını da yakalar.
Geri yükleme testi ve sık hatalar
Geri yüklenemeyen yedek, yedek sayılmaz. Ayda en az bir kez bir snapshot'tan seçili dizinleri geçici bir klasöre açın, içeriği karşılaştırın ve veritabanı dökümünü bir test veritabanına aktarıp (zcat mariadb-all.sql.gz | mariadb) uygulamanın açıldığını görün. Gerçek bir olayda ne kadar sürede ayağa kalkabileceğinizi bu tatbikat gösterir.
export RESTIC_REPOSITORY="sftp:yedek-sunucu:/srv/restic"
export RESTIC_PASSWORD_FILE="/root/.restic-pass"
restic snapshots --compact
restic ls latest /etc/nginx
restic restore latest --target /tmp/restore-test --include /etc/nginx --include /var/backups/db
diff -r /etc/nginx /tmp/restore-test/etc/nginx && echo "Dosyalar eşleşiyor"
gzip -t /tmp/restore-test/var/backups/db/mariadb-all.sql.gz && echo "Döküm sağlam"
rm -rf /tmp/restore-test| Hata | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
Fatal: unable to open config file | Depo henüz oluşturulmamış ya da adres yanlış | RESTIC_REPOSITORY değerini kontrol edin; yeni depo için restic init |
Fatal: wrong password or no key found | Parola dosyası farklı ya da değişmiş | Doğru dosyayı RESTIC_PASSWORD_FILE ile gösterin; parola kaybolduysa depo açılamaz |
repository is already locked | Önceki çalıştırma yarıda kaldı ya da başka bir restic işlemi sürüyor | pgrep -a restic ile başka işlem olmadığını doğrulayıp restic unlock |
Host key verification failed (yalnızca cron'da) | Yedek sunucusunun host anahtarı root için hiç onaylanmadı | Bir kez elle ssh yedek-sunucu true çalıştırın |
Access denied for user 'root'@'localhost' | Veritabanı root'u parolayla giriş istiyor | Kimlik bilgisini /root/.my.cnf dosyasına yazın, chmod 600 |
| Cron görevi hiç çalışmıyor | Dosya adında nokta var, kullanıcı alanı eksik ya da % kaçışsız | Düzeltin ve journalctl -u cron (AlmaLinux'ta crond) ile denetleyin |
Windows sunucular için kısa not
Windows Server'da yerleşik Windows Server Yedekleme özelliği sistem durumu ve birim yedeklerini bir ağ paylaşımına ya da ayrı bir diske alabilir. Dosya düzeyinde, şifreli ve sunucu dışında tutulan yedek için restic'in Windows sürümünü kullanabilirsiniz; --use-fs-snapshot bayrağı Birim Gölge Kopyası (VSS) kullanarak açık dosyaları da tutarlı alır ve yönetici yetkisiyle çalışmalıdır. Zamanlamayı Görev Zamanlayıcı ile yapın; SQL Server gibi veritabanları için yine önce yerel döküm alın.
# Windows Server Yedekleme özelliğini kurun (wbadmin ve yönetim konsolu gelir)
Install-WindowsFeature Windows-Server-Backup
# restic'in Windows sürümü: VSS anlık görüntüsüyle açık dosyaları da tutarlı alır
restic.exe -r sftp:yedek@yedek.example.com:/srv/restic-win --password-file C:\Yedek\restic-pass.txt backup --use-fs-snapshot C:\inetpub C:\Yedek\dbSık sorulan sorular
Düzenli snapshot alıyorum; yine de yedek gerekir mi?
Evet. Snapshot aynı sunucunun depolamasında durur, aynı anda en fazla 2 adet tutulabilir ve sunucu silinirse kaybolur. Ödenmeyen bir fatura sonrasında silme kuyruğuna alınan bir sunucunun verisinin geri getirileceği de garanti edilmez (fatura gecikirse ne olur?). Sunucu dışındaki yedek bu riskleri karşılar.
Ne sıklıkla yedek almalıyım?
Kaybetmeyi kabul edebileceğiniz en uzun veri aralığını, yani kurtarma noktası hedefinizi (RPO) belirleyin. Günde bir kez değişen bir kurumsal site için gece yedeği yeterlidir; sipariş alan bir e-ticaret sitesinde veritabanı dökümünü saatlik alıp restic'e eklemek daha uygundur.
restic deposu ne kadar yer kaplar?
İlk yedek, verinin sıkıştırılmış tam boyutuna yakındır; sonraki yedekler yalnızca değişen parçaları ekler. Gerçek depo boyutunu restic stats --mode raw-data gösterir. Saklama politikasını uzatmak alanı yavaş büyütür, ama sık değişen büyük dökümler beklenenden fazla yer tutabilir.
İlgili yazılar
Geri bildiriminiz için teşekkürler!