Ana içeriğe geç
İşiniz için güçlü bir dijital temel.

Bilgi Bankası

Hosting, alan adı ve sanal sunucu hizmetlerinizi daha kolay anlamanız için pratik rehberler.

Linux sunucuda CPU, RAM, disk ve ağ kullanımını izleme (steal time dahil)

Linux Sunucu Yönetimi 20 görüntülenme Markdown

Paneldeki CPU, RAM ve disk göstergeleri hızlı bir genel bakış sağlar; bir yavaşlığın nedenini bulmak içinse sunucu içindeki araçlara ihtiyacınız var. Bu rehber hangi komutun neyi ölçtüğünü, değerlerin ne zaman sorun sayılacağını ve steal time'ı nasıl yorumlayacağınızı anlatır.

Panel göstergeleri ve sunucu içi araçlar

Müşteri panelindeki kullanım göstergeleri, sunucunun genel olarak zorlanıp zorlanmadığını görmenin en hızlı yoludur. Ancak hangi sürecin CPU tükettiğini, belleğin nereye gittiğini ya da diskin neden yavaşladığını göstermezler. Bunun için SSH ile bağlanıp aşağıdaki araçları kullanın. top, free, df ve ss hemen her kurulumda hazırdır; diğerlerini şöyle kurabilirsiniz:

Bash
# Ubuntu/Debian
sudo apt install sysstat htop iotop vnstat nload iftop
# AlmaLinux 9 (htop, vnstat, nload ve iftop EPEL deposundadır)
sudo dnf install epel-release
sudo dnf install sysstat htop iotop vnstat nload iftop

CPU: yük ortalaması, top alanları ve steal time

uptime komutu son 1, 5 ve 15 dakikanın yük ortalamasını (load average) verir. Yük ortalaması, CPU'da çalışan ya da sırada bekleyen süreçlerle kesintisiz disk işlemi bekleyen süreçlerin ortalama sayısıdır. Tek başına bir anlam taşımaz, vCPU sayısıyla birlikte okunur: nproc 4 diyorsa 4'e yakın bir yük tam kullanım, sürekli 6–8 ise işlerin sırada biriktiği anlamına gelir. Yük yüksek ama CPU kullanımı düşükse süreçler büyük olasılıkla diski bekliyordur.

Bash
uptime
nproc
top

top ekranının üstündeki %Cpu(s) satırı en çok bilgi veren satırdır. 1 tuşu her vCPU'yu ayrı gösterir, P CPU kullanımına, M bellek kullanımına göre sıralar.

  • us / sy: Uygulamalar (kullanıcı alanı) ve çekirdek için harcanan süre. us yüksekse sorun genellikle uygulamadadır: PHP, yavaş bir veritabanı sorgusu, sıkıştırma ya da derleme.
  • wa (iowait): CPU'nun boşta kalıp disk işlemini beklediği süre. Sürekli yüksek wa, darboğazın CPU değil disk olduğunu gösterir.
  • st (steal): Sanal CPU'nun çalışmaya hazır olduğu hâlde fiziksel işlemciyi beklediği süre.
  • id: Boşta geçen süre.

htop daha okunaklı bir görünüm sunar. Steal ve iowait değerlerini çubuklarda ayrı görmek için F2 → Display options altında "Detailed CPU time" seçeneğini açın.

Steal time nasıl yorumlanır?

Sanal sunucularda fiziksel işlemciler, hipervizör tarafından aynı donanımdaki sanal makineler arasında zamanlanır. Steal, sanal CPU'nuzun çalışmaya hazır olduğu hâlde sırasını beklediği süredir. VPS paketlerinde vCPU paylaşımlıdır ve paylaşılan kaynaklarda, özellikle yoğun saatlerde, steal değerleri görülebilir. Arada bir görülen birkaç yüzdelik steal olağandır. VMware ESXi ise steal süresini konuk sisteme yalnız sanal makinede ayrıca açılan bir ayarla bildirir; bu yüzden sunucunuzda st değeri sürekli 0 görünebilir. 0 görmek, işlemci için hiç beklenmediği anlamına gelmez; steal değerini tek başına değil, yük ortalaması, us değeri ve uygulamanızın yanıt süreleriyle birlikte yorumlayın.

Steal sürekli yüksekse, örneğin dakikalarca %10'un üzerindeyse, ölçümü zaman damgasıyla kaydedip destek talebi açın:

Bash
# Saat bilgisiyle ölçüm alın ve çıktıyı destek talebine ekleyin
date; vmstat 1 10
date; mpstat -P ALL 1 5

vmstat çıktısında r sütunu çalışmayı bekleyen süreç sayısını, st sütunu steal yüzdesini gösterir; mpstat aynı bilgiyi her vCPU için ayrı verir (%steal). Talepte ölçümün tarihini ve saatini, sunucunuzun IP adresini ve o sırada çalışan iş yükünü belirtin. Talebe eklenecek diğer bilgiler için destek talebi rehberine bakın.

Bellek: free, available ve en çok bellek kullananlar

free -h çıktısında bakmanız gereken sütun free değil available'dır. Linux boş belleği disk önbelleği (buff/cache) olarak kullanır ve uygulamalar istediğinde geri verir; bu yüzden düşük free değeri normaldir. available, swap'a düşmeden yeni uygulamalara verilebilecek tahmini bellek miktarıdır.

Bash
free -h
ps aux --sort=-%mem | head -n 15
# Aynı addaki süreçlerin toplam belleği (PHP-FPM gibi çok süreçli servisler için)
ps -eo comm,rss --no-headers | awk '{m[$1]+=$2} END {for (p in m) printf "%8.0f MB  %s\n", m[p]/1024, p}' | sort -rn | head
vmstat 1 5

ps çıktısındaki RSS sütunu, sürecin fiilen kullandığı fiziksel belleği KB cinsinden gösterir. PHP-FPM, Apache ya da Node.js gibi çok süreçli servislerde tek bir sürece değil, aynı addaki süreçlerin toplamına bakın. vmstat çıktısındaki si ve so sütunları, saniyede swap'tan okunan ve swap'a yazılan bellektir. Swap'ta veri bulunması tek başına sorun değildir; ancak si/so değerlerinin sürekli sıfırdan büyük olması belleğin yetmediğini gösterir. Bu durumda swap ve OOM rehberine göz atın.

Disk: gecikme, doluluk ve inode

iostat -xz 1 her saniye disk başına ayrıntılı istatistik verir (-z hareketsiz aygıtları gizler). Şu sütunlara bakın:

  • r_await / w_await: Okuma ve yazma isteklerinin milisaniye cinsinden ortalama tamamlanma süresi (eski sysstat sürümlerinde tek bir await sütunu). SSD üzerinde tek haneli değerler olağandır; sürekli onlarca ya da yüzlerce milisaniye darboğaz işaretidir.
  • aqu-sz: Aygıt kuyruğundaki ortalama istek sayısı.
  • %util: Aygıtın meşgul olduğu sürenin oranı. RAID denetleyicili SSD gibi aynı anda çok sayıda isteği işleyebilen aygıtlarda %100 her zaman doygunluk anlamına gelmez; await değerleriyle birlikte yorumlayın.
Bash
iostat -xz 1 5
sudo iotop -oPa
df -h
df -i

iotop -oPa yalnız disk kullanan süreçleri birikimli toplamlarla gösterir. Yeni çekirdeklerde iotop "task_delayacct" uyarısı verirse sayaçları sudo sysctl kernel.task_delayacct=1 ile geçici olarak açabilirsiniz. df -h doluluğu, df -i ise inode (dosya düğümü) kullanımını gösterir: disk boş görünse bile inode'lar biterse yeni dosya oluşturulamaz. Disk dolduğunda izlenecek adımlar için disk doldu rehberine bakın.

Ağ: bağlantılar, anlık trafik ve aylık toplam

Her sunucuda 1 Gbit port bulunur. Ağ tarafında üç soru önemlidir: hangi portlar dinleniyor, kaç bağlantı açık ve ne kadar trafik akıyor? Arayüz adını ip -br addr ile öğrenin ve örneklerdeki ens160 yerine kendi arayüz adınızı yazın.

Bash
# Bağlantı özeti ve dinleyen portlar
ss -s
sudo ss -tulpn
ip -br addr
# Anlık trafik: arayüz toplamı ve bağlantı bazında
nload ens160
sudo iftop -i ens160
# vnStat: kalıcı trafik sayacı (günlük ve aylık)
sudo systemctl enable --now vnstat
vnstat -d
vnstat -m

ss -s toplam bağlantı sayılarını, ss -tulpn dinleyen portları ve onları açan süreçleri gösterir. Beklemediğiniz bir port görürseniz güvenlik duvarı rehberindeki adımlarla kapatın. vnStat çekirdek sayaçlarını okuduğu için hafiftir ve yeniden başlatmalardan sonra da veriyi korur; kurulumdan sonra ilk verilerin görünmesi birkaç dakika sürebilir.

Geçmiş veri ve sürekli izleme

Sorun gece 03.00'te yaşandıysa anlık araçlar işe yaramaz. sysstat paketi varsayılan olarak 10 dakikada bir ölçüm alır; sar ile bu verileri geriye dönük okursunuz.

Bash
# Debian/Ubuntu: toplama kapalıysa açın
sudo sed -i 's/^ENABLED="false"/ENABLED="true"/' /etc/default/sysstat
# Tüm dağıtımlarda
sudo systemctl enable --now sysstat
# Bugünün CPU (steal dahil), bellek ve disk geçmişi
sar -u
sar -r
sar -d -p
# Belirli bir saat aralığı
sar -u -s 02:00:00 -e 04:00:00
# Önceki bir gün (Debian/Ubuntu: /var/log/sysstat, AlmaLinux: /var/log/sa)
sar -u -f /var/log/sysstat/sa15

sar -u çıktısında %steal ve %iowait sütunları da yer alır; bir sorunu destek talebiyle iletirken geçmiş saatlerin kaydı olarak da kullanabilirsiniz.

Grafikli izleme ve uyarılar

  • Netdata: Yüzlerce metriği saniyelik çözünürlükte kendi web arayüzünde gösterir ve hazır uyarılarla gelir (netdata.cloud). Arayüzü (varsayılan 19999 portu) internete açmayın; güvenlik duvarında kapalı tutup SSH tüneliyle erişin.
  • Prometheus node_exporter: Metrikleri 9100 portundan sunar ve ayrı bir Prometheus ile Grafana sunucusuyla toplanır; birden fazla sunucu izliyorsanız uygundur. Ubuntu ve Debian'da prometheus-node-exporter paketiyle kurulur. 9100 portuna yalnız izleme sunucunuzun IP adresinden izin verin.
Bash
# Netdata arayüzüne SSH tüneliyle erişim (kendi bilgisayarınızda çalıştırın,
# ardından tarayıcıda http://localhost:19999 adresini açın)
ssh -L 19999:localhost:19999 root@SUNUCU_IP
# node_exporter portunu yalnız izleme sunucusuna açın
sudo ufw allow from 198.51.100.20 to any port 9100 proto tcp

Sunucu içindeki hiçbir araç, sunucu tamamen erişilemez olduğunda size haber veremez. Web sitenizi ya da SSH portunuzu dışarıdan düzenli olarak kontrol eden bir erişilebilirlik izleme (uptime monitoring) servisi kullanın ve uyarıların e-posta ya da mesajla gelmesini sağlayın.

Eşik tablosu ve yükseltme kararı

Aşağıdaki değerler genel bir başlangıç noktasıdır. Kendi iş yükünüz için neyin normal olduğunu birkaç gün boyunca sar verilerini izleyerek belirleyin.

MetrikNormalDikkatNe yapmalı
Yük ortalaması (15 dk)vCPU sayısının altındaSürekli vCPU sayısının 1,5 katının üzerindetop ile süreci bulun; yük CPU'dan mı, diskten mi geliyor ayırın
%wa%5'in altındaSürekli %20'nin üzerindeiostat -xz 1 ve iotop -oPa ile diski kullanan süreci bulun
%st0–2Dakikalarca %10'un üzerindevmstat 1 10 ve mpstat çıktısıyla destek talebi açın
RAM (available)Toplamın %20'sinin üzerinde%10'un altında ya da OOM kaydıServislerin bellek ayarlarını gözden geçirin, swap ekleyin
Swap si/so0Sürekli sıfırdan büyükBellek tüketen servisi sınırlayın ya da RAM yükseltin
Disk doluluğu (df -h)%80'in altında%90'ın üzerindeTemizlik yapın ya da diski büyütün
Inode (df -i)%80'in altında%90'ın üzerindeKüçük dosyaların biriktiği dizini bulun

Ölçümler sorunun yapılandırmadan değil kaynak yetersizliğinden geldiğini gösteriyorsa (ayarlamalara rağmen sürekli yüksek us ve yük, düzenli swap kullanımı, dolmaya devam eden disk) paketinizi büyütmeyi düşünün. Yükseltme adımları kaynak yükseltme rehberinde, ürün aileleri arasındaki farklar VDS ve VPS farkı sayfasında, ihtiyaç hesabı ise CPU, RAM ve SSD kaynak seçimi sayfasında anlatılır.

Önce ölçün, sonra karar verin

Yükseltme kararını tek bir anlık değere göre vermeyin. sysstat birkaç gün veri topladıktan sonra sar -u, sar -r ve sar -d -p çıktılarını yoğun saatler için karşılaştırın; darboğazın hangi kaynakta olduğu çoğu zaman bu karşılaştırmadan açıkça görünür.

Sık sorulan sorular

CPU kullanımı düşük görünüyor ama sitem yavaş; neden?

Toplam CPU yüzdesi tüm vCPU'ların ortalamasıdır. Tek iş parçacıklı bir süreç (ör. ağır bir PHP isteği ya da veritabanı sorgusu) 4 vCPU'lu bir sunucuda bir çekirdeği tamamen doldururken toplam kullanım yalnız %25 görünür. top içinde 1 tuşuyla her vCPU'yu ayrı izleyin, wa değerine ve veritabanının yavaş sorgu günlüğüne bakın. Yavaşlık sunucu dışındaki bir API'den ya da DNS çözümlemesinden de kaynaklanabilir.

VDS paketinde de steal time görebilir miyim?

Steal değeri, sanal CPU'nun fiziksel işlemciyi beklediği her durumda görünebilir; yorumlama yöntemi paket türünden bağımsızdır. Paket kartlarındaki kaynak ifadeleri ve iki ürün ailesinin farkları için VDS ve VPS farkı sayfasına bakın. Değer sürekli yüksekse ölçümlerinizle destek talebi açın.

Hangi izleme araçlarını sürekli çalışır bırakmalıyım?

sysstat ve vnStat çok az kaynak kullanır ve geçmişe dönük veri sağladığı için her sunucuda açık kalabilir. Netdata daha fazla bellek kullanır; küçük paketlerde bunu hesaba katın. htop, iotop ve iftop ise yalnız sorun anında açtığınız etkileşimli araçlardır.

İlgili yazılar

Faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz için teşekkürler!

Hâlâ Yardıma mı İhtiyacınız Var?

Yukarıda bulamadığınız her şey için destek ekibimiz her zaman yanınızda.