Ana içeriğe geç
İşiniz için güçlü bir dijital temel.

Bilgi Bankası

Hosting, alan adı ve sanal sunucu hizmetlerinizi daha kolay anlamanız için pratik rehberler.

Swap alanı oluşturma ve bellek yetersizliği (OOM) hatalarını önleme

Linux Sunucu Yönetimi 13 görüntülenme Markdown

Swap alanı, bellek aniden dolduğunda çekirdeğin bir süreci zorla sonlandırmasını çoğu zaman önleyen bir emniyet payıdır. Bu rehberde swap dosyası oluşturmayı, doğru çekirdek ayarlarını ve asıl önemlisi belleği tüketen servisi nasıl sınırlayacağınızı anlatıyoruz.

Swap ne işe yarar, ne yapmaz?

Swap, diskte ayrılmış bir alandır: çekirdek uzun süredir kullanılmayan bellek sayfalarını buraya taşıyarak RAM'de yer açar. Bellek tamamen tükendiğinde swap yoksa ya da o da dolmuşsa çekirdeğin OOM killer (bellek yetersizliği sonlandırıcısı) mekanizması devreye girer ve genellikle en çok bellek kullanan süreci, çoğu zaman da veritabanını sonlandırır.

Swap RAM'in yerini tutmaz. SSD üzerinde bile disk erişimi RAM'den kat kat yavaştır; sürekli swap kullanan bir sunucu çalışmaya devam eder ama belirgin biçimde yavaşlar. Swap'ı ani bellek dalgalanmalarına karşı bir tampon ve sorunu fark etmeniz için zaman kazandıran bir pay olarak düşünün.

Mevcut durumu kontrol edin

Kullandığınız işletim sistemi şablonunda swap zaten tanımlı olabilir; yeni alan eklemeden önce kontrol edin:

Bash
swapon --show
free -h
cat /proc/swaps
# Kök dosya sisteminin türü (ext4, xfs, btrfs)
findmnt -no FSTYPE /
df -h /

swapon --show boş dönüyorsa ve free -h çıktısındaki Swap satırı 0 gösteriyorsa sunucuda swap yoktur. Disk alanınızı da hesaba katın: swap dosyası diskte gerçek yer kaplar ve küçük bir diskte 2 GB hissedilir bir paydır.

Swap dosyası oluşturma

Ayrı bir bölüm (partition) açmak yerine swap dosyası kullanmak sanal sunucularda daha esnektir: boyutunu sonradan değiştirebilir, gerektiğinde kaldırabilirsiniz. ext4 ve XFS için adımlar şunlardır:

Bash
sudo fallocate -l 2G /swapfile
# fallocate hata verirse dosyayı dd ile oluşturun:
# sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048 status=progress
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
# Yeniden başlatmadan sonra da etkin olması için fstab'a ekleyin
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab
# fstab satırını şimdiden sınayın
sudo swapoff /swapfile && sudo swapon -a
swapon --show

chmod 600 önemlidir: swap dosyası bellekten taşınmış verileri, parolalar dahil, içerebilir ve yalnız root tarafından okunabilmelidir. fallocate bazı dosya sistemlerinde boşluklu (sparse) sayılan bir dosya üretebilir; swapon "swapfile has holes" hatası verirse dosyayı silip dd ile yeniden oluşturun. Son iki komut, fstab satırının yeniden başlatmada doğru okunacağını şimdiden sınar.

btrfs kullanıyorsanız

btrfs yazma sırasında kopyalama (copy-on-write) yaptığı için sıradan bir dosya swap olarak kullanılamaz. btrfs-progs 6.1 ve üzerindeki mkswapfile komutu dosyayı doğru özniteliklerle oluşturur. Etkin bir swap dosyası içeren alt birimin (subvolume) btrfs anlık görüntüsü alınamadığı için dosyayı ayrı bir alt birimde tutun:

Bash
sudo btrfs subvolume create /swap
sudo btrfs filesystem mkswapfile --size 2G /swap/swapfile
sudo swapon /swap/swapfile
echo '/swap/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

Ne kadar swap ayırmalı?

RAMÖnerilen swapNot
1–2 GBRAM kadar (1–2 GB)Küçük paketlerde ani dalgalanmalara karşı en çok fayda burada görülür
4 GB2 GBWeb ve veritabanını birlikte çalıştıran sunucular için yeterli tampon
8 GB2–4 GBBellek ayarları doğruysa swap nadiren kullanılır
16 GB ve üzeri4 GBDaha büyük swap genellikle yalnız yavaşlama süresini uzatır

Sunucularda hazırda bekletme (hibernation) kullanılmadığı için eski "RAM'in iki katı" kuralına gerek yoktur.

swappiness ve vfs_cache_pressure ayarları

vm.swappiness (0–200, varsayılan 60) çekirdeğin bellek baskısı altında swap'a ne kadar istekli davranacağını belirler. Sunucularda 10 gibi düşük bir değer, çekirdeğin önce dosya önbelleğini boşaltmasını ve uygulama belleğini RAM'de tutmasını sağlar. vm.vfs_cache_pressure (varsayılan 100) dizin ve inode önbelleğinin ne kadar çabuk geri alınacağını belirler; 50 bu önbelleği daha uzun tutar.

Bash
# Anında uygulayın (yeniden başlatmada kaybolur)
sudo sysctl vm.swappiness=10
# Kalıcı hâle getirin
printf 'vm.swappiness=10\nvm.vfs_cache_pressure=50\n' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-swap.conf
sudo sysctl --system
sysctl vm.swappiness vm.vfs_cache_pressure

OOM olaylarını tespit etme

Bir servis kendiliğinden durduysa ilk bakacağınız yer çekirdek günlüğüdür:

Bash
sudo journalctl -k | grep -i -E 'out of memory|oom-kill'
sudo dmesg -T | grep -i -E 'out of memory|oom'
# Önceki açılışın kayıtları (kalıcı günlük açıksa)
sudo journalctl -k -b -1 | grep -i 'out of memory'

Kayıt Out of memory: Killed process 812 (mariadbd) total-vm:... biçimindedir; öldürülen sürecin adını ve o anki bellek kullanımını gösterir. Öldürülen süreç her zaman suçlu değildir: çekirdek en çok bellek tutan süreci seçer, belleği asıl şişiren başka bir servis olabilir. Kaydın hemen üstündeki süreç tablosuna ve sar -r geçmişine bakın (bkz. kaynak izleme rehberi). Memory cgroup out of memory ifadesi ise sunucunun değil, bir servis ya da kapsayıcı için tanımlanmış bellek sınırının aşıldığını gösterir.

Kök nedeni giderin: servislerin bellek ayarları

Swap size zaman kazandırır; kalıcı çözüm, servislerin toplam bellek ihtiyacını RAM'e sığdırmaktır.

PHP-FPM: pm.max_children

Her PHP-FPM alt süreci ayrı bellek kullanır ve pm.max_children aynı anda açılabilecek süreç sayısının üst sınırıdır. Hesap basittir: PHP'ye ayırabileceğiniz bellek ÷ süreç başına ortalama bellek. Ortalamayı trafik varken ölçün; boşta ölçülen değer düşük çıkar.

Bash
# Debian/Ubuntu'da süreç adı php-fpmX.Y biçimindedir; sürümü değişkene alın (ya da: ls /run/php/)
PHPV=$(php -r 'echo PHP_MAJOR_VERSION.".".PHP_MINOR_VERSION;')
ps --no-headers -o rss -C "php-fpm$PHPV" | awk '{s+=$1; n++} END {printf "%d süreç, ortalama %.0f MB\n", n, s/n/1024}'
# AlmaLinux'ta süreç adı php-fpm'dir
ps --no-headers -o rss -C php-fpm | awk '{s+=$1; n++} END {printf "%d süreç, ortalama %.0f MB\n", n, s/n/1024}'

Örneğin 4 GB RAM'li bir sunucuda işletim sistemi ve MariaDB için 1,5 GB ayırırsanız PHP'ye yaklaşık 2,5 GB kalır; süreç başına 60 MB ölçtüyseniz pm.max_children = 40 makul bir üst sınırdır. Değer havuz dosyasında (Debian/Ubuntu: /etc/php/X.Y/fpm/pool.d/www.conf, AlmaLinux: /etc/php-fpm.d/www.conf) değiştirilir ve PHP-FPM yeniden başlatılır. Sınır dolduğunda PHP-FPM günlüğüne "server reached pm.max_children setting" uyarısı düşer; bu, sunucunun çökmesi yerine yeni isteklerin kısa süre sırada beklemesi demektir.

MariaDB/MySQL: innodb_buffer_pool_size

InnoDB tampon havuzu veritabanının en büyük bellek kalemidir. Yalnız veritabanının çalıştığı bir sunucuda RAM'in %50–70'i, web ve veritabanının aynı sunucuda olduğu durumda %25–40'ı iyi bir başlangıçtır.

Bash
sudo mariadb -e "SELECT ROUND(@@innodb_buffer_pool_size/1024/1024) AS MB;"

Yeni değeri ayrı bir yapılandırma dosyasıyla verin:

INI
# Debian/Ubuntu: /etc/mysql/mariadb.conf.d/60-tuning.cnf
# AlmaLinux: /etc/my.cnf.d/tuning.cnf
[mysqld]
innodb_buffer_pool_size = 1G

Dosyayı kaydettikten sonra sudo systemctl restart mariadb ile servisi yeniden başlatın ve ilk komutla yeni değeri doğrulayın.

Java ve Node.js

Java uygulamalarında yığın (heap) üst sınırını -Xmx ile açıkça verin (ör. -Xmx1g); verilmezse JVM, RAM'in belli bir oranını (genellikle dörtte birini) kendisi seçer. Node.js için NODE_OPTIONS=--max-old-space-size=512 (MB cinsinden) benzer bir sınır koyar. Her iki durumda da süreç toplamda bu sınırın biraz üzerinde bellek kullanır; hesap yaparken pay bırakın.

systemd ile servis bellek sınırı

Bellek sızdıran ya da kontrolsüz büyüyen bir servisi tüm sunucuyu etkilemeden sınırlamak için systemd'nin MemoryMax ayarını kullanın:

Bash
sudo systemctl edit uygulamam.service

Açılan düzenleyiciye şu satırları ekleyin:

INI
[Service]
MemoryHigh=900M
MemoryMax=1G
Restart=on-failure

Ardından servisi yeniden başlatıp sınırın uygulandığını doğrulayın:

Bash
sudo systemctl restart uygulamam.service
systemctl show uygulamam.service -p MemoryHigh -p MemoryMax
systemctl status uygulamam.service

systemctl edit, açılan düzenleyicide yorum satırlarının arasına yazdığınız ayarları /etc/systemd/system/uygulamam.service.d/override.conf dosyasına kaydeder ve systemd yapılandırmasını kendisi yeniden yükler. MemoryHigh aşıldığında servis yavaşlatılır ve belleğinin bir kısmı geri alınır; MemoryMax kesin sınırdır ve aşıldığında yalnız o servisin süreçleri sonlandırılır. Restart=on-failure sayesinde servis ardından kendiliğinden yeniden başlar.

Swap'ı kaldırma veya boyutunu değiştirme

Swap dosyasını kaldırmak ya da yeniden boyutlandırmak için önce devre dışı bırakın ve fstab satırını silin:

Bash
# Önce free -h ile swap'taki verinin RAM'e sığacağından emin olun
sudo swapoff /swapfile
sudo sed -i '\|^/swapfile |d' /etc/fstab
sudo rm /swapfile

swapoff, swap'taki veriyi RAM'e geri taşır; RAM yetmezse bu işlem sırasında OOM yaşanabilir. Boyutu değiştirmek için bu adımlardan sonra dosyayı yeni boyutla yeniden oluşturun.

Ne zaman RAM yükseltmeli?

Bellek ayarlarını düzelttikten sonra da vmstat 1 çıktısındaki si/so değerleri günün büyük bölümünde sıfırdan büyükse iş yükünüz mevcut RAM'e sığmıyordur. Sürekli swap kullanımı RAM yükseltme işaretidir; paketinizi kaynak yükseltme rehberindeki adımlarla büyütebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Swap varken neden hâlâ OOM yaşıyorum?

Üç olası neden vardır: swap da dolmuştur (free -h ile kontrol edin), bellek çekirdeğin swap'a yazabileceğinden hızlı tüketilmiştir ya da aşılan sınır sunucunun değil bir servisin veya Docker kapsayıcısının bellek sınırıdır. Son durumda günlükte Memory cgroup out of memory ifadesini görürsünüz; çözüm, o servisin sınırını ya da bellek kullanımını gözden geçirmektir.

Swap'ı tamamen kapatmak performansı artırır mı?

Genellikle hayır. Swap olmadan çekirdek, uzun süre dokunulmayan bellek sayfalarını da RAM'de tutmak zorunda kalır ve bellek baskısında OOM killer daha erken devreye girer. Düşük swappiness ile küçük bir swap alanı çoğu sunucu için daha dengelidir.

Swap kullanımı SSD'yi yıpratır mı?

Ara sıra yapılan swap yazmaları ihmal edilebilir bir yük getirir. Sürekli ve yoğun swap kullanımı ise önce bir performans sorunudur; bu durumda belleği tüketen servisi sınırlayın ya da RAM'i artırın.

İlgili yazılar

Faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz için teşekkürler!

Hâlâ Yardıma mı İhtiyacınız Var?

Yukarıda bulamadığınız her şey için destek ekibimiz her zaman yanınızda.